Załącznik Nr 1

do Uchwały Nr I/2011

Kolegium RIO w Białymstoku

z dnia  28 marca 2011  r.

I.  Organizacja, funkcjonowanie i sprawozdawczość z działalności Izby.

         W ramach tej tematyki zostały zrealizowane ustalone w ramowym planie pracy zadania, a mianowicie:

1) opracowano, a następnie przyjęto uchwałami Kolegium Izby:

         - ramowy plan pracy na 2011 r., w tym plan kontroli i plan szkoleń na 2011 r.,

         - wnioski do projektu budżetu Izby na 2011 r.,

         - sprawozdanie z wykonania ramowego planu pracy za 2009 r.,

         - sprawozdanie z wykonania budżetu Izby za 2009 r.

2) sporządzono - w ramach zadań finansowo-księgowych - i przekazano

    określonym adresatom sprawozdania kasowe z wykonania budżetu Izby,

    w tym dotyczące:

         - budżetu: miesięczne, półroczne i roczne,

         - zatrudnienia i wykorzystania funduszu płac: kwartalne,

         - budżetu zadaniowego,

         - inne statystyczne.

II. Sprawozdanie z działalności kontrolnej Wydziału Kontroli Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku w 2010 roku

1. Obsada etatowa

         Planowane na 2010 rok i faktyczne zatrudnienie inspektorów ds. kontroli wynosiło 22 etaty:

- 14 osób w Białymstoku,

- 4 osoby w Zespole w Łomży,

- 4 osoby w Zespole w Suwałkach.

2. Plan kontroli i jego realizacja

Ramowy plan kontroli na 2010 rok przyjęto uchwałą Nr V/2009 Kolegium RIO w Białymstoku z dnia 18 grudnia 2009 roku. Uchwała określała ogólną liczbę planowanych do przeprowadzenia w roku kontroli – 62 (z tego 37 kompleksowych i 25 problemowych), liczbę dni roboczych w roku, w przeliczeniu na przewidywaną obsadę etatową – 5.566 tzw. „inspektorodni”, a w tym planowane zużycie czasu na czynności kontrolne w jednostkach kontrolowanych – 3.895 „inspektorodni” (wskazana wielkość obejmowała rezerwę czasową na kontrole doraźne w wymiarze 50 dni). W formie załącznika do uchwały przyjęto też szczegółowy wykaz kontroli planowanych na 2010 rok, zawierający jednostki kontrolowane i zakres tematyczny kontroli.

Plan i wykonanie kontroli ogółem i przez poszczególne Zespoły w układzie rodzajowym oraz zużycie czasu pracy na wykonanie zadań („inspektorodni”) ilustruje poniższe zestawienie:

Z przedstawionego zestawienia liczbowego wynika, że w okresie sprawozdawczym Wydział Kontroli przeprowadził w sumie 67 kontroli (w tabeli wykazano jako wykonane również kontrole w 7 jednostkach, w których czynności kontrolne zostały zakończone na początku 2011 roku). Wykonano wszystkie planowane kontrole kompleksowe i problemowe, ponadto w ramach rezerwy czasowej przeprowadzono 5 kontroli doraźnych, zarządzonych przez prezesa Izby. Zespół inspektorów w Białymstoku prowadził kontrole doraźne w Urzędzie Gminy Kulesze Kościelne i Zespole Szkół w Kuleszach Kościelnych – w zakresie udzielenia zamówień publicznych na dostawę oleju opałowego w sezonie grzewczym 2009/2010, a także w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Podlaskiego – przedmiotem kontroli była organizacja i finansowanie przez województwo podlaskie regionalnego przewozu kolejowego osób w okresie 2009 r. – I półrocze 2010 r. Zespół w Suwałkach przeprowadził dwie kontrole doraźne: w Zespole Szkół w Filipowie i Zespole Ekonomiczno-Administracyjnym Szkół Gminy Sejny; przedmiotem kontroli w tych jednostkach było sprawdzenie prawidłowości analizy osiągania przez jednostki samorządu terytorialnego wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli w 2009 roku. Kontrole doraźne w jednostkach organizacyjnych gminy Kulesze Kościelne przeprowadzono na wniosek Prokuratury Rejonowej w Wysokiem Mazowieckiem, natomiast kontrolę w Urzędzie Marszałkowskim przeprowadzono na wniosek Ministerstwa Infrastruktury. Wykaz jednostek kontrolowanych w 2010 roku zamieszczono na końcu sprawozdania.

Wynikające z zestawienia tabelarycznego niewielkie różnice między planowanym i rzeczywistym zużyciem czasu przeznaczonego na kontrole (razem plan 3.895 „inspektorodni”, wykonanie 3.812) są skutkiem większej niż zakładano absencji inspektorów ds. kontroli powodowanej zwolnieniami lekarskimi – plan nieobecności urlopowej i chorobowej w skali całego Wydziału 697 „inspektorodni”, wykonanie 826 (plan w Zespole w Białymstoku 460 „inspektorodni”, wykonanie 540, w tym urlopy 401 „inspektorodni”; plan w Zespole w Łomży 115 „inspektorodni”; wykonanie 134, w tym urlopy 106 „inspektorodni”; plan absencji w Zespole w Suwałkach 122 „inspektorodni”, wykonanie 152, w tym urlopy 116 „inspektorodni”).

3. Zakres podmiotowy i przedmiotowy kontroli

Kontrole kompleksowe dotyczyły gospodarki finansowej 37 gmin, z tego: 4 kontrole przeprowadzono w gminie typu miejskiego, 11 w gminach typu wiejsko-miejskiego oraz 22 w gminach wiejskich. Kontrole kompleksowe prowadzone były w urzędach jednostek samorządu terytorialnego.

W ramach kontroli kompleksowych badano całokształt zagadnień występujących w sferze gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego, obejmując takie grupy tematyczne, jak:

- wewnętrzne regulacje prawne dotyczące organizacji i gospodarki finansowej jednostki samorządu terytorialnego i jej jednostek organizacyjnych,

- funkcjonowanie systemu wewnętrznej kontroli finansowej i audytu wewnętrznego,

- rachunkowość, w tym dokumentacja przyjętych zasad rachunkowości, prawidłowość i terminowość zapisów w ewidencji księgowej, inwentaryzacja, sprawozdawczość budżetowa i finansowa jednostki samorządu terytorialnego i jej jednostek organizacyjnych,

- gospodarka pieniężna i rozrachunki budżetu i urzędu jednostki samorządu terytorialnego, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów, pożyczek i udzielonych poręczeń,

- prawidłowość uchwalania budżetu i dokonywania jego zmian, w tym ustalania planów finansowych jednostek organizacyjnych,

- dochody budżetowe, w tym m.in. wymiar, pobór i egzekucja podatków i opłat lokalnych, dochody z majątku (w tym udzielanie przez jednostki samorządu terytorialnego bonifikat od ceny sprzedaży nieruchomości oraz egzekwowania ich zwrotu), dochody ze świadczenia usług innych niż udostępnianie mienia, środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej,

- przychody budżetowe,

- wydatki budżetowe, m.in. na: wynagrodzenia, w tym z uwzględnieniem zagadnienia osiągania przez jednostki samorządu terytorialnego wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli, o których mowa w ustawie Karta Nauczyciela, diety, podróże służbowe, zakup materiałów i usług, wydatki na obsługę długu publicznego, wydatki majątkowe, dotacje z budżetu, wydatki na realizację przedsięwzięć ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej,

- prawidłowość udzielania zamówień publicznych,

- rozchody budżetowe,

- gospodarowanie dochodami własnymi jednostki budżetowej,

- gospodarka mieniem komunalnym, w tym nieruchomościami, ewidencja księgowa i inwentaryzacja składników majątkowych,

- realizacja zadań zleconych z zakresu administracji rządowej, a także na podstawie porozumień i w ramach pomocy finansowej,

- rozliczenia finansowe jednostki samorządu terytorialnego z jej jednostkami organizacyjnymi,

- wykonanie zaleceń pokontrolnych.

Kontrole kompleksowe wykonywano na podstawie układu tematycznego określonego w załączniku do uchwały nr 3/2001 Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych z 22 marca 2001 r. w sprawie ramowego zakresu kontroli kompleksowych jednostek samorządu terytorialnego, ramowej tematyki kontroli gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego, zawierającej również założenia metodyczne kontroli, wchodzącej w skład „Zasad przeprowadzania kontroli przez Regionalną Izbę Obrachunkową w Białymstoku”, a także na podstawie programów kontroli kompleksowej poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego, opracowywanych na bazie ramowej tematyki kontroli. Przy opracowywaniu programów kontroli analizowano również treść sygnalizacji w kwestii gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego, przekazywanych przez obywateli, radnych i inne podmioty. Sygnalizacje takie uwzględniono przy kontroli kompleksowej 10 gmin, dotyczyły one z reguły niezgodnego prawem ponoszenia wydatków budżetowych, w tym naruszenia przepisów o zamówieniach publicznych. Odrębne programy opracowano dla badania zagadnienia analizy przez jednostki samorządu terytorialnego wynagrodzeń nauczycieli oraz wypłat jednorazowych dodatków uzupełniających, a także kontroli udzielania przez jednostki samorządu terytorialnego bonifikat od ceny sprzedaży nieruchomości oraz egzekwowania ich zwrotu.

Kontrole problemowe prowadzone były w większości w podległych samorządowych jednostkach budżetowych – 22 kontrole, poza tym przeprowadzono kontrolę w 1 zakładzie budżetowym oraz skontrolowano 2 samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej. W podziale na szczeble jednostek samorządu terytorialnego, 2 kontrole problemowe (SP ZOZ) przeprowadzono w jednostkach nadzorowanych przez powiaty ziemskie, 1 w jednostce podległej miastu na prawach powiatów, zaś 22 kontrole problemowe przeprowadzono w jednostkach organizacyjnych gmin.

Przedmiotem działalności jednostek organizacyjnych, poddanych kontrolom problemowym, było przede wszystkim wykonywanie zadań oświatowych (w tym obsługi ekonomiczno-administracyjnej szkół, prowadzenia przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów), co miało związek z objęciem w 2010 roku badaniem zagadnienia osiągania przez jednostki samorządu terytorialnego wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli. Ponadto zbadano podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych oraz jednostkę powołaną do obsługi miejskich inwestycji.

Podmioty kontroli problemowych badano odpowiednio – w oparciu o wskazówki metodyczne zawarte w „Zasadach przeprowadzania kontroli przez Regionalną Izbę Obrachunkową w Białymstoku” – w zakresie: organizacji wewnętrznej dotyczącej prowadzenia gospodarki finansowej i rachunkowości, planów finansowych, gospodarki pieniężnej, rozrachunków, pozyskiwania dochodów (przychodów), dokonywania wydatków (kosztów), rozliczeń z budżetem, gospodarki środkami rzeczowymi, inwentaryzacji, księgowości i sprawozdawczości, wewnętrznej kontroli finansowej, dochodów własnych oraz zamówień publicznych.

4. Stwierdzone nieprawidłowości

         W wyniku przeprowadzonych 67 kontroli stwierdzono w jednostkach badanych łącznie 1.440 różnego rodzaju naruszeń prawa – nieprawidłowości, spośród scharakteryzowanych i uszeregowanych według kategorii tematycznych dla potrzeb sprawozdawczych regionalnych izb obrachunkowych.

Do najistotniejszych lub najczęściej występujących nieprawidłowości stwierdzonych przez inspektorów Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku w wyniku kontroli przeprowadzonych w okresie sprawozdawczym należy zaliczyć:

1. W zakresie ustaleń ogólno-organizacyjnych, w szczególności regulacji wewnętrznych, niezbędnych dla prowadzenia rachunkowości i gospodarki finansowej, a w tym wykonywania wewnętrznej kontroli finansowej:

- nieprawidłowe opracowanie opisu przyjętych zasad (polityki) rachunkowości, w szczególności sposobu prowadzenia ksiąg rachunkowych, nieaktualizowanie polityki rachunkowości oraz jej niezgodność z faktycznie stosowanymi rozwiązaniami – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 45 jednostkach kontrolowanych;

- nieobjęcie wewnętrznymi regulacjami, składającymi się na system wewnętrznej kontroli finansowej, wszystkich zachodzących w jednostce procesów związanych z gromadzeniem i rozdysponowaniem środków publicznych oraz gospodarowaniem mieniem, zwłaszcza nieopracowanie procedur udzielania zmówień, dla których nie ma obowiązku stosowania przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych, nieokreślanie pracownikom zakresu obowiązków i odpowiedzialności bądź nieobejmowanie tymi zakresami rzeczywiście realizowanych przez pracowników zadań – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 56 jednostkach kontrolowanych;

- nieprzestrzeganie ustanowionych procedur wewnętrznej kontroli finansowej – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 31 jednostkach kontrolowanych;

- niezgodne z prawem organizowanie scentralizowanej obsługi finansowo-księgowej jednostek organizacyjnych, z naruszeniem prawem określonych uprawnień i obowiązków kierowników obsługiwanych jednostek w zakresie prowadzenia rachunkowości i gospodarki finansowej, a także z naruszeniem kompetencji organu stanowiącego w kwestii decydowania o organizowaniu skoncentrowanej obsługi ekonomicznej jednostek oświaty – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 20 gminach;

- nieprawidłowe, nieobejmujące wszystkich wymaganych danych, prowadzenie rejestru instytucji kultury – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 7 gminach;

- nieudzielenie przez wójtów kierownikom jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej pełnomocnictw do jednoosobowego działania – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 6 skontrolowanych gminach, a także bezprzedmiotowe udzielenie takich pełnomocnictw dyrektorom instytucji kultury (samorządowych osób prawnych) – w 2 gminach;

- niepowoływanie zastępców wójtów (burmistrzów), zagrażające ciągłości funkcjonowania gmin podczas przemijającej przeszkody w sprawowaniu funkcji przez wójtów (burmistrzów) – w 21 skontrolowanych gminach, a także nieutworzenie stanowiska sekretarza gminy – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 2 gminach.

         Analiza dokumentacji opisującej przyjęte zasady rachunkowości w Urzędzie Miejskim w Drohiczynie w świetle zgodności z przepisami ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości oraz obowiązującego w okresie objętym kontrolą rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 lipca 2006 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz niektórych jednostek sektora finansów publicznych wykazała, że przepisy wewnętrzne w tym zakresie miały postać zarządzenia Burmistrza z dnia 30 grudnia 2002 r. oraz szeregu istotnych zmian w jego treści wprowadzanych kolejnymi zarządzeniami, bez ujednolicenia treści dokumentacji opisującej stosowane zasady rachunkowości. W takiej postaci dokumentacja opisująca przyjęte zasady (politykę) rachunkowości, w szczególności w zakresie zakładowego planu kont, posiada znikome znaczenie praktyczne. Ustalenia w niej zawarte stały się nieczytelne i niezrozumiałe dla osób obowiązanych do ich stosowania. W trakcie kontroli poszczególnych zagadnień z zakresu rachunkowości stwierdzono, że pracownicy zatrudnieni na stanowiskach z zakresu finansów i księgowości uregulowań tych nie znali. Ponadto zasady wynikające z zakładowego plan kont były rozbieżne z przepisami rozporządzenia Ministra Finansów w związku z rezygnacją z prowadzenia konta 133 „Rachunek budżetu”, a także z wyodrębniania planów kont dla budżetu i Urzędu jako jednostki budżetowej.

         W wystąpieniu pokontrolnym zalecono m.in. opracowanie i wdrożenie jednolitej wersji dokumentacji opisującej przyjęte zasady rachunkowości, opartej o zasady określone rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 5 lipca 2010 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont.

Badając przyjętą w SP ZOZ w Mońkach politykę rachunkowości stwierdzono, że zasady funkcjonowania kont syntetycznych zostały oparte na „Wzorcowym planie kont samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej”. Przedstawiony w tym opracowaniu opis konta 800 „Fundusz założycielski”, oprócz postanowień wynikających z regulacji zawartych w art. 56 i 57 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej, przewidywał w typowych zapisach strony Ma operacje wykraczające poza ramy określone w przywołanych przepisach, w tym poprzez zwiększanie funduszu założycielskiego m.in. o otrzymane środki pomocowe przeznaczone na cele rozwojowe, które od 2010 r. nie stanowią dotacji w rozumieniu art. 126 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Zasady funkcjonowania konta 800, a także konta 845 „Przychody przyszłych okresów”, określone w przyjętym do stosowania planie kont, nie odpowiadały zatem regulacjom ustawowym. Stosowane rozwiązania miały ponadto negatywny wpływ na wynik finansowy, ponieważ nie była zachowana współmierność kosztów amortyzacji środków trwałych, których zakup został dofinansowany ze środków funduszy celowych i środków pomocowych, z uzyskanymi przychodami.

         W wystąpieniu pokontrolnym wnioskowano do kierownika jednostki m.in. o dostosowanie zasad funkcjonowania kont 800 i 845 do regulacji zawartych w art. 57 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz w art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o rachunkowości.

         Jak wykazała kontrola kompleksowa Urząd Gminy Dziadkowice prowadził księgi rachunkowe gminnych jednostek organizacyjnych: Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, Gminnego Ośrodka Kultury oraz Gminnej Biblioteki Publicznej, co sprzeciwia się postanowieniom art. 11 ustawy o rachunkowości. Jednostki te, działające jako odrębna osoba prawna (GOK i Biblioteka) oraz jako jednostka budżetowa (GOPS), są podmiotami zobowiązanymi do prowadzenia ksiąg rachunkowych na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 1 i pkt 4 lit. a) ustawy o rachunkowości, zatem na ich kierownikach spoczywają określone ustawą obowiązki, wynikające w szczególności z przepisów art. 4, art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy. Jednostka może powierzyć prowadzenie ksiąg rachunkowych wyłącznie przedsiębiorcom wskazanym w art. 11 ust. 2 ustawy o rachunkowości, a zatem nie Urzędowi Gminy.

W zakresie funkcjonowania kontroli wewnętrznej w odniesieniu do jednostek obsługiwanych stwierdzono, że Wójt Gminy zatwierdzał osobiście do wypłaty dokumenty GOPS, GOK i GBP oraz fizycznie dysponował środkami zgromadzonymi na rachunkach bankowych wymienionych jednostek. W związku z tym, że wymienione jednostki są odrębnymi podmiotami prowadzącymi gospodarkę finansową, nie było podstaw do zatwierdzania przez Wójta dokumentów i uruchamiania środków tych jednostek. Stosownie do art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 27 stycznia 2009 r. o finansach publicznych kierownik każdej jednostki ponosi odpowiedzialność za gospodarkę finansową jednostki.

         W zaleceniach pokontrolnych wnioskowano do Wójta Gminy o zapewnienie warunków umożliwiających wykonywanie przez kierowników GOPS, GOK i Biblioteki obowiązków wynikających z ustawy o rachunkowości; zaniechanie zatwierdzania dokumentów finansowo-księgowych GOPS, GOK i GBP, dysponowania środkami zgromadzonymi na rachunkach jednostek oraz podpisywania sprawozdań jednostek.

Z ustaleń poczynionych w zakresie organizacji wewnętrznej Urzędu Gminy Śniadowo wynika, że nie zostało obsadzone stanowisko zastępcy Wójta. Ponadto jedynie okresowo w Urzędzie Gminy obsadzone było stanowisko Sekretarza Gminy. Doprowadziło to do sytuacji, w której, w świetle postanowień art. 33 ust. 4 i art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, w Urzędzie nie było pracownika mogącego wykonywać określone sprawy gminy w zastępstwie Wójta. Badanie funkcjonowania kontroli wewnętrznej wykazało ponadto, iż przez znaczny okres w 2009 r. kontrola nie funkcjonowała w sposób właściwy w wyniku zmian personalnych w Urzędzie dokonanych przez byłego Wójta. Zmiany w obsadzie stanowisk skutkowały m.in. tym, że w komórce organizacyjnej odpowiedzialnej za kontrolę merytoryczną faktur i rachunków za roboty budowlane nie pozostał żaden pracownik z przygotowaniem zawodowym w dziedzinie budownictwa, a w konsekwencji kontrola na tym odcinku, co wykazały czynności kontrolne, nie była dostateczna. Opisany stan faktyczny naruszał „Standardy kontroli finansowej w jednostkach sektora finansów publicznych” ogłoszone Komunikatem Ministra Finansów z dnia 30 czerwca 2006 r., a zwłaszcza standard 17 „Ciągłość działalności”.

          W zaleceniach pokontrolnych rekomendowano szereg wniosków zmierzających do właściwego uregulowania spraw składających się na system kontroli wewnętrznej w Urzędzie Gminy.

2. W zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych i realizacji obowiązków sprawozdawczych:

- ewidencjonowanie operacji gospodarczych bez zachowania systematyki lub chronologii zapisów (określonych ustawą o rachunkowości, przepisami dotyczącymi szczególnych zasad rachunkowości jednostek sektora finansów publicznych lub postanowieniami zakładowych planów kont), prowadzące do zniekształcenia obrazu sytuacji majątkowej i finansowej oraz wyniku finansowego (w tym wyniku budżetu) kontrolowanej jednostki – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 43 jednostkach kontrolowanych;

- nieprawidłowe stosowanie klasyfikacji budżetowej dochodów i wydatków budżetowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 29 jednostkach kontrolowanych;

- nieprowadzenie wszystkich wymaganych ksiąg rachunkowych, w szczególności ksiąg pomocniczych oraz zestawień obrotów i sald – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 17 jednostkach kontrolowanych;

- niezawieranie w zapisach księgowych wszystkich wymaganych elementów, w szczególności wymaganych dat, właściwego określenia operacji gospodarczej – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 17 jednostkach kontrolowanych;

- nierzetelne, nieobrazujące rzeczywistego stanu aktywów i pasywów, prowadzenie ksiąg rachunkowych, nierzutujące jednakże w sposób istotny na przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej jednostki – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 15 jednostkach kontrolowanych;

- nieujmowanie w księgach rachunkowych wszystkich zobowiązań lub należności jednostki (zwłaszcza z tytułu odsetek od należności niezapłaconych w terminie) – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono odpowiednio w 19 i 15 jednostkach kontrolowanych;

- niebieżące, tj. z naruszeniem zasady dokonywania zapisów księgowych w odpowiednim terminie bądź okresie sprawozdawczym, a także niesprawdzalne – zwłaszcza poprzez udokumentowanie zapisów uniemożliwiające identyfikację dowodów i sposobu ich zapisania w księgach, prowadzenie ksiąg rachunkowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono odpowiednio w 15 i 4 jednostkach kontrolowanych;

- dokonywanie zapisów księgowych na podstawie dowodów księgowych niespełniających wymogów ustawy o rachunkowości, w szczególności w zakresie zakwalifikowana dowodów do ujęcia w księgach rachunkowych oraz sporządzania dowodów zbiorczych służących łącznym zapisom zbioru dowodów źródłowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 14 jednostkach kontrolowanych;

- niesporządzanie wszystkich wymaganych sprawozdań jednostkowych, powodowane z reguły koncentracją obsługi księgowej jednostek, a także gromadzeniem dochodów i dokonywaniem wydatków przez urzędy jednostek samorządu terytorialnego bezpośrednio z rachunku bieżącego budżetu – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 13 jednostkach kontrolowanych;

- wykazywanie w sprawozdaniach budżetowych i finansowych danych niezgodnych z danymi wynikającymi z ksiąg rachunkowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 10 jednostkach kontrolowanych;

- niezachowywanie zgodności zapisów ewidencji syntetycznej z zapisami ewidencji analitycznej, służącej uszczegółowieniu i uzupełnieniu zapisów kont księgi głównej – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 10 jednostkach kontrolowanych;

- nieprawidłowe prezentowanie danych w poszczególnych częściach sprawozdań, w tym bilansach z wykonania budżetu i bilansach jednostek – powodowane z reguły naruszeniem systematyki zapisów księgowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 8 jednostkach kontrolowanych;

- nieprawidłowe wykazywanie w sprawozdaniach Rb-PDP skutków obniżenia górnych stawek podatkowych oraz udzielonych ulg, odroczeń, umorzeń i zwolnień, w tym mogące skutkować nieprawidłowym ustaleniem kwoty części wyrównawczej subwencji ogólnej gmin – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 18 kontrolowanych gminach;

- niezachowanie zgodności pomiędzy danymi zbiorczych sprawozdań budżetowych jednostki samorządu terytorialnego i danymi sprawozdań jednostkowych jednostek organizacyjnych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 3 gminach.

Badając prawidłowość i terminowość zapisów w księgach rachunkowych prowadzonych w Urzędzie Gminy Trzcianne stwierdzono szereg nieprawidłowości, naruszających przepisy rozporządzenia Ministra Finansów w spawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont… Na przykład:

- mimo rozliczenia zadań inwestycyjnych i przekazania powstałych w ich wyniku efektów na stan środków trwałych szkoły podstawowej, na koncie 080 „Inwestycje (środki trwałe w budowie)” Urzędu nie wystąpiły żadne księgowania. W związku z tym, na koniec 2007, 2008 i 2009 r. konto 080 wykazywało nierealne saldo strony Wn w kwocie 4.121.336,39 zł. Saldo to było w dodatku o 1.015.852,94 zł wyższe od wyceny obiektów przekazanych na stan szkoły i ujętych w jej ewidencji zapisem Wn 011 „Środki trwałe”, Ma 800 „Fundusz jednostki”. Ponadto ustalenia kontroli wykazały, że nieopłacone w 2006 r. faktury w łącznej kwocie 994.534,93 zł zostały ujęte w księgach 2006 r. zapisem Wn 080, Ma 201 „Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami” i w takiej samej wysokości ponownie w księgach 2007 r. powodując zawyżenie nakładów inwestycyjnych,

- zapisy na koncie analitycznym 080-2 „Kanalizacja sanitarna w Nowej Wsi”, dokonane w grudniu 2008 r., nie obejmowały nakładów w kwocie 625.000 zł opłaconych z dotacji otrzymanej z Fundacji EkoFundusz. Operacje związane z wpływem dotacji i jej wydatkowaniem nie zostały ujęte w ewidencji budżetu na kontach 133 „Rachunek budżetu”, 901 „Dochody budżetu” i 902 „Wydatki budżetu”. Dochody z tytułu dotacji i wydatki sfinansowane tą dotacją zostały natomiast wykazane w sprawozdaniach Rb-27S i Rb-28S za 2008 r.,

- w 2007 r. kontrolowana jednostka realizowała projekt, który był dofinansowany ze środków ZPORR w kwocie 509.385,31 zł i ze środków budżetu państwa w kwocie 67.918,04 zł. W wyniku czynności kontrolnych ustalono, że zapisami księgowymi dotyczącymi projektu objęto tylko część operacji, przy czym w większości przypadków zostały one dokonane nieprawidłowo. W 2007 r. nie wystąpiły w związku z realizacją projektu zapisy na kontach 902, 908 „Wydatki z funduszy pomocowych” i 967 „Fundusze pomocowe”, mimo poniesienia w tym roku wydatków projektu w łącznej kwocie 577.303 zł, a przy otwarciu ksiąg rachunkowych na 2008 r. pominięto część sald. Przy prawidłowym ujmowaniu operacji związanych z realizacją projektu na koniec 2007 r. w wyodrębnionej ewidencji nie wystąpiłyby żadne salda kont jednostki budżetowej, a konta budżetu wykazywałyby salda: Wn 967 – 577.303 zł i Ma 134 (kredyt pomostowy) – 577.303 zł, zaś na koniec 2008 r. w wyodrębnionej ewidencji nie wystąpiłyby żadne salda,

- w 2008 r. nie wystąpiły w ewidencji zapisy związane z obowiązkiem zaliczania do przychodów urzędu jednostki samorządu terytorialnego dochodów budżetu nieujętych w planach finansowych innych samorządowych jednostek budżetowych. Przychody tego typu wyniosły w 2008 r. ok. 10.173.847 zł i należało je ująć jako przychody na koncie 750 „Przychody i koszty finansowe” i jako zmniejszenie funduszu na koncie 800 (zapis Wn 800, Ma 750). Przychody z omawianego tytułu do dnia rozpoczęcia kontroli kompleksowej nie były ujęte również w księgach 2009 r. Na wniosek kontrolujących przychody te w łącznej kwocie 10.057.962,11 zł zostały zaksięgowane pod datą 31 grudnia 2009 r. w trakcie trwania kontroli.

W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami w prowadzeniu ewidencji księgowej na wniosek kontrolujących zamieszczono w księgach szereg zapisów korygujących i uzupełniających, pozwalających uznać prowadzone księgi rachunkowe budżetu i Urzędu za rzetelne. Dokonane w trakcie kontroli i w okresie przed podpisaniem protokołu korekty miały na celu przywrócenie w księgach Urzędu jako jednostki budżetowej zgodnego ze stanem rzeczywistym stanu środków trwałych, inwestycji rozpoczętych, należności i zobowiązań, przychodów i kosztów, dotacji i środków na inwestycje, wyniku finansowego oraz funduszu jednostki. W ewidencji budżetu celem dokonanych korekt było określenie prawidłowego wyniku budżetu za dany rok oraz wyniku na zasobach budżetu.

W wyniku kontroli kompleksowej gminy Giby stwierdzono szereg nieprawidłowości w zakresie prowadzenia rachunkowości w świetle przepisów ustawy o rachunkowości, rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 lipca 2006 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont… oraz przyjętej dokumentacji zasad rachunkowości. Jak ustalono, do utrzymania w księgach rachunkowych 2009 roku nierealnych stanów aktywów i pasywów, poza nieprowadzeniem ewidencji pomocniczej do szeregu kont syntetycznych oraz naruszeniem zasady ciągłości ksiąg wyrażonej w art. 5 ust. 1 ustawy o rachunkowości (przy ustalaniu w 2009 roku sald większości kont nie uwzględniano sald z bilansu otwarcia), przyczyniło się także zaniechanie przeprowadzenia na koniec roku inwentaryzacji aktywów i pasywów, zwłaszcza w drodze tzw. weryfikacji, o której mowa w art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy. Przeprowadzone badanie zapisów księgowych, ksiąg rachunkowych, rozrachunków oraz danych zawartych w sprawozdaniach wykazało w szczególności, że:

- zapisów księgowych na koncie 201 „Rozrachunki z odbiorcami i dostawcami”, wbrew postanowieniom załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, dokonywano w dniu zapłaty faktur, przez co nie uwidaczniano na tym koncie przebiegu rozliczeń z kontrahentami, zwłaszcza stanu zobowiązań. Do wymienionego konta nie była też prowadzona ewidencja analityczna – powinna ona zapewnić możliwość ustalenia należności i zobowiązań według poszczególnych kontrahentów. Na koniec 2009 roku księgowe saldo konta 201 wynosiło 338.788,86 zł. Saldo to było nierealne z powodu podwójnego ujęcia na stronie Ma konta rozliczeń faktury opłacanej na rzecz kontrahenta w dwóch transzach. Według wyjaśnienia Skarbnika saldo tego konta winno wynosić 451,14 zł. Jak wykazały czynności kontrolne oparte o dowody znajdujące się w zbiorze ze stycznia 2010 r. w księgach rachunkowych 2009 roku nie wykazano, z naruszeniem art. 6 ust. 1 ustawy, zobowiązań z tytułu dostaw i usług na sumę 33.166,20 zł. Podkreślenia też wymaga, że w bilansie jednostki za 2009 rok nie wykazano żadnych zobowiązań z tytułu dostaw i usług;

- księgowy stan środków na rachunku bankowym Funduszu Świadczeń Socjalnych na koniec 2009 r. wynosił 5.342 zł, podczas gdy według bankowego potwierdzenia stanu rachunku środki wynosiły 5.362,46 zł (różnica 20,46 zł). Różnica, wbrew wymogom art. 27 ust. 2 ustawy, nie została wyjaśniona i rozliczona w księgach 2009 roku;

- nierealne salda rozrachunków wykazano na kontach: 225 „Rozrachunki z budżetami” – po stronie Wn w wysokości 19.707 zł, według wyjaśnienia Skarbnika powinno wystąpić saldo Ma w kwocie 7.260 zł z tytułu podatku dochodowego od dodatkowych wynagrodzeń rocznych pracowników; 229 „Pozostałe rozrachunki publicznoprawne” – po stronie Ma w wysokości 25.150,64 zł, według wyjaśnienia zobowiązania wobec ZUS powinny wynosić 23.713,57 zł; 231 „Rozrachunki z pracownikami” – po stronie Ma na kwotę 6.434,89 zł, w trakcie kontroli nie stwierdzono innych, poza dodatkowym wynagrodzeniem rocznym, zobowiązań z tytułu wynagrodzeń – saldo konta powinno wynosić 57.171,83 zł; 234 „Pozostałe rozrachunki z pracownikami” – po stronie Ma w wysokości 12.326 zł, nieuwzględniającej m.in. faktu rozliczenia zaliczki na kwotę 4.000 zł. Zgodnie z przepisami zawartymi w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, na stronie Wn konta 234 ujmuje się m.in. należności z tytułu pożyczek z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Jak ustalono, przy uwzględnieniu danych z bilansu otwarcia, stan należności z tytułu niespłaconych przez pracowników pożyczek powinien wynosić na koniec 2009 roku 30.763 zł. Ponadto, w związku z naruszeniem zasady z art. 5 ust. 1 ustawy, nieprawidłowo ustalono na koniec 2009 r. wartość Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych uwidocznioną na koncie 851, ponieważ księgi 2009 roku otwarto z zerowym stanem Funduszu, podczas gdy jego stan na koniec 2008 roku, według kartoteki konta, wynosił 45.056,45 zł.

W wystąpieniu pokontrolnym skierowanym do Wójta Gminy zalecono podjęcie zdecydowanych działań zmierzających do zapewnienia prawidłowego prowadzenia ksiąg rachunkowych i uzyskiwania z tych ksiąg rzetelnych danych sprawozdawczych, w tym celu wskazano szereg szczegółowych rozwiązań.

Badając prawidłowość i terminowość zapisów w księgach rachunkowych w trakcie kompleksowej kontroli miasta Zambrów ujawniono m.in. nieprawidłowe księgowania operacji przyjęcia środków trwałych z inwestycji – zamiast zapisu Wn 011 „Środki trwałe” – Ma 080 „Inwestycje (środki trwałe w budowie)” stosowano korespondencję kont Wn 800 „Fundusz jednostki” – Ma 080 oraz Wn 011 – Ma 800, co zawyżyło obroty po obu stronach konta 800. W konsekwencji omawianego księgowania po stronie zwiększenia i zmniejszenia funduszu na koncie 800 oraz w zestawieniu zmian w funduszu jednostki wykazano dodatkowo kwoty po 30.402.196,95 zł. W wystąpieniu pokontrolnym wnioskowano o ujmowanie przyjętych do eksploatacji środków trwałych pochodzących z inwestycji zapisem Wn 011 – Ma 080.

W zakresie sprawozdawczości, na podstawie analizy bilansów z wykonania budżetu za lata 2007, 2008 i 2009, stwierdzono rozbieżności między danymi zamieszczonymi w bilansach i danymi wynikającymi z prowadzonej ewidencji księgowej. Podstawowym błędem było utożsamianie salda konta 967„Fundusze pomocowe” z wynikiem za dany rok na operacjach z udziałem środków pomocowych. Zgodnie z zasadami prowadzenia zapisów na tym koncie, saldo konta 967 wyrażało zarówno wynik na operacjach z udziałem środków pomocowych za dany rok, wykazywany w pozycji II.1.4. pasywów, jak i skumulowany wynik budżetu na tych operacjach, prezentowany w poz. II.4. pasywów. Drugim istotnym błędem było pomijanie w bilansie kwoty wydatków niewykonanych w przeznaczonej do tego celu poz. II.1.3 i włączenie tych wydatków do wyniku wykazywanego w poz. II.1.1 lub II.1.2.

W związku z przedstawionymi nieprawidłowościami dane dotyczące wyniku budżetu wykazane w bilansach rażąco odbiegały od danych zamieszczonych w sprawozdaniach Rb-NDS. O zakresie rozbieżności świadczy fakt, iż za 2008 r. w bilansie wykazano niedobór budżetu w kwocie 3.897.015,99 zł, a w sprawozdaniu Rb-NDS niedobór budżetu wynosi 2.554.647,67 zł. Za 2009 r. w bilansie wykazano niedobór budżetu w kwocie 2.728.019,11 zł, a w sprawozdaniu Rb-NDS – nadwyżkę w kwocie 2.994.235,04 zł (różnica 5.761.427,37 zł). Wskazane zasady ewidencji operacji dotyczących środków z funduszy pomocowych obowiązywały do końca 2010 r.

Kontrola problemowa przeprowadzona w Zespole Szkół Samorządowych w Janowie wykazała szereg nieprawidłowości w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych, sprawozdawczości i inwentaryzacji. Rachunkowość jednostek oświaty była prowadzona, w ramach obsługi, przez Urząd Gminy Janów. W szczególności księgi rachunkowe nie były prowadzone dla faktycznie utworzonej jednostki budżetowej (Zespołu Szkół w Janowie), lecz dla szkół, z połączenia których powstał Zespół, tj. odrębnie dla SP w Janowie i Gimnazjum, co narusza zakres podmiotowy ustawy o rachunkowości, określony w jej art. 2. Ponadto sporządzano jedno sprawozdanie Rb-28S dla Szkoły Podstawowej w Janowie (niebędącej jednostką budżetową) oraz Szkoły Podstawowej w Białousach, które nie zawierało podpisu Wójta Gminy lub kierownika którejkolwiek z jednostek budżetowych, których dotyczyły dane w sprawozdaniu (ZS w Janowie i SP w Białousach). Sprawozdanie Rb-27S sporządzano jako sprawozdanie SP w Janowie, czyli formalnie nieistniejącej jednostki budżetowej; sprawozdawczość w układzie odpowiadającym formalnie utworzonym dwóm jednostkom budżetowym (Zespół Szkół w Janowie i Szkoła Podstawowa w Białousach) nie była sporządzana. Dodać też należy, że ewidencjonowanie operacji dotyczących ZSzS odbywało się przy wykorzystaniu regulacji wewnętrznych wprowadzonych przez Wójta. Stan ten jest nieprawidłowy według obowiązującego od dnia 22 kwietnia 2009 r. przepisu art. 5 ust. 7 pkt 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. Zgodnie z tą regulacją, czynności wykonywane w ramach wspólnej obsługi finansowo-księgowej jednostek oświatowych mogą dotyczyć zakresu wynikającego z art. 4 ust. 3 pkt 2-6 ustawy o rachunkowości, a zatem nie obejmują ustalenia dokumentacji opisującej przyjęte w szkole zasady rachunkowości.

         W skierowanym do Wójta, w wyniku kompleksowej kontroli gospodarki finansowej gminy, wystąpieniu pokontrolnym zalecono objęcie należytym nadzorem prowadzenia ksiąg rachunkowych jednostek oświatowych, mającym na celu usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, ze szczególnym uwzględnieniem obowiązku prowadzenia ksiąg rachunkowych dla faktycznie utworzonych jednostek budżetowych i sporządzania dotyczącej tych jednostek sprawozdawczości.

W zakresie sprawozdawczości budżetowej sporządzanej w Biurze Obsługi Szkół Samorządowych w Łapach stwierdzono, iż sprawozdania Rb-N o stanie należności oraz wybranych aktywów finansowych oraz Rb-Z o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych oraz gwarancji i poręczeń sporządzane były tylko przez Biuro – nie sporządzano ich dla obsługiwanych jednostek naruszając tym samym postanowienia § 4 pkt 2 lit. b) obowiązującego w okresie objętym kontrolą rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej. W zakresie sprawozdawczości ustalono również, że kwota 572.458,16 zł wykazana w księgach jako zobowiązanie Gimnazjum Nr 1 w Łapach wobec Banku Gospodarstwa Krajowego z tytułu rat termomodernizacyjnych (526.048,64 zł kapitał, 46.409,52 zł odsetki), podlegających uregulowaniu w latach 2010-2013, nie była wykazywana w sprawozdaniach Rb-Z sporządzanych przez Biuro, jak i sprawozdaniach o tytułach dłużnych sporządzanych przez Burmistrza Łap.

Kierownikowi kontrolowanej jednostki rekomendowano ustalanie zobowiązań z tytułu rat termomodernizacyjnych w celu ich wykazywania w jednostkowym sprawozdaniu Rb-Z Gimnazjum.

Badanie sprawozdania Rb-PDP z wykonania podstawowych dochodów podatkowych gminy Nowogród za 2009 rok wykazało nieprawidłowości naruszające przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 czerwca 2006 r. w sprawie sprawozdawczości budżetowej. I tak: w podatku od środków transportowych zaniżono kwotę ,,skutków obniżenia górnych stawek podatków…” o 981,16 zł, co było efektem niewyliczenia skutków obniżenia stawki podatku od autobusów; w podatku od nieruchomości zaniżono kwotę ,,skutków udzielonych ulg i zwolnień…” o 183.041,65 zł, w wyniku niewyliczenia skutków zwolnienia z tego podatku – uchwałą Rady Miejskiej – gruntów wykorzystywanych jako drogi wewnętrzne oraz zaniżono kwotę ,,skutków obniżenia górnych stawek podatków…” o 432.643,90 zł, w wyniku niewyliczenia skutków obniżenia stawki od gruntów wykorzystywanych jako drogi wewnętrzne.

Burmistrzowi zalecono skorygowanie błędnie wykazanych danych w sprawozdaniu Rb-PDP oraz przesłanie korekty sprawozdania do Izby Obrachunkowej.

         W związku z nieprawidłowościami przy sporządzeniu sprawozdania Rb-PDP za 2008 r. przez gminę Szudziałowo, polegającymi na zaniżeniu w podatku od nieruchomości skutków zwolnień gruntów dokonanych przez Radę Gminy, zalecono sporządzenie korekty sprawozdania. W związku z ponownym ustaleniem danych sprawozdawczych Minister Finansów wydał decyzję, na mocy której zmniejszył część wyrównawczą subwencji ogólnej na 2010 r. dla gminy Szudziałowo o kwotę 193.638,00 zł.

3. W zakresie gospodarki pieniężnej i rozrachunków:

- nierzetelne lub nieprawidłowe ewidencjonowanie operacji gotówkowych w raportach kasowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 9 jednostkach kontrolowanych;

- realizowanie zapłaty na podstawie dowodów niespełniających wymogów prawidłowego dowodu księgowego, niesprawdzonych merytorycznie, rachunkowo bądź niezatwierdzonych do wypłaty – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 5 jednostkach kontrolowanych;

- niezgodność rzeczywistego stanu gotówki ze stanem ewidencyjnym (niedobór lub nadwyżka gotówki w kasie) – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 2 jednostkach kontrolowanych;

- prowadzenie ewidencji na koncie rachunku bankowego budżetu z naruszeniem zasady dokonywania zapisów wyłącznie na podstawie wyciągów bankowych, skutkujące niezgodnością miedzy zapisami w księgach jednostki i księgach banku;

- niezachowywanie zasady czystości obrotów na koncie rachunku bankowego jednostki budżetowej;

- pokrywanie wydatków jednostki budżetowej bezpośrednio z uzyskanych dochodów – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 2 jednostkach kontrolowanych;

- nieterminowe regulowanie zobowiązań, naruszające zasady gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 11 jednostkach kontrolowanych;

- nieprzeprowadzenie inwentaryzacji albo przeprowadzanie inwentaryzacji finansowych składników majątkowych w sposób nieodpowiadający przepisom ustawy o rachunkowości bądź wewnętrznym instrukcjom oraz zaniechanie rozliczenia inwentaryzacji w księgach rachunkowych tego roku, na który przypadał termin inwentaryzacji – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 6 jednostkach kontrolowanych.

Istotne nieprawidłowości ujawniono w obszarze gospodarowania środkami finansowymi gromadzonymi na rachunku bieżącym Gimnazjum w Wysokiem Mazowieckiem. W wyniku kontroli wyciągów bankowych za 2009 rok ustalono, że główna księgowa Gimnazjum dokonywała na swój rachunek bankowy przelewów kwot nieudokumentowanych dowodami księgowymi (w poleceniach przelewów, w pozycji opis operacji, wpisywała np.: „za rozliczenie stołówki”, „rozliczenie dotacji”) oraz zawyżonych własnych wynagrodzeń w stosunku do kwot wynikających z list płac. Kontrolujący ustalił, że w taki sposób główna księgowa jednostki przelała na osobisty rachunek bankowy kwotę 53.092 zł w 2009 roku oraz kwotę 27.800 zł w 2010 roku. Po powiadomieniu przez inspektora RIO kierownika kontrolowanej jednostki o stwierdzonych nieprawidłowościach podjął on działania polegające m.in. na powołaniu wewnętrznej komisji do przeprowadzenia analizy dokumentów księgowych za rok 2008 i lata wcześniejsze w celu „wstępnego ustalenia nieprawidłowości księgowych”. Powołany zespół pracowników ustalił, że w 2008 roku nienależne przelewy dokonane przez główną księgową na jej rachunek bankowy wyniosły 31.491,76 zł, w 2007 r. 26.152,90 zł i w 2006 r. 15.124,07 zł. Łącznie w latach 2006-2010 główna księgowa przelała bezpodstawnie na własne konto bankowe kwotę 153.660,73 zł. Z głównym księgowym rozwiązano umowę o pracę bez okresu wypowiedzenia.

Kontrolowana jednostka korzysta z usług bankowości elektronicznej. Jak stwierdzono, dysponowanie środkami gromadzonymi na rachunku bankowym jednostki polegało na wystawianiu elektronicznych dyspozycji płatniczych, które były autoryzowane przez głównego księgowego i dyrektora Gimnazjum i przesyłane do banku. W świetle stwierdzonych nieprawidłowości należy wskazać, że kierownik jednostki nie weryfikował treści wystawianych zleceń płatniczych.

Jak też wykazały czynności kontrolne Gimnazjum prowadziło stołówkę szkolną, jednakże związane z tą działalnością gromadzenie i wydatkowanie środków publicznych odbywało się z pominięciem planowania finansowego w rozumieniu ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, a także poza rachunkowością jednostki w rozumieniu ustawy o rachunkowości oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 lipca 2006 r. w sprawie szczególnych zasad rachunkowości... Rozliczenia pieniężne stołówki szkolnej dokonywane były za pośrednictwem odrębnego rachunku bankowego. Ewidencja obrotów na tym rachunku bankowym prowadzona była w sposób uproszczony w „księdze kontowej”. Według tej ewidencji zgromadzone w 2009 r. dochody z tytułu prowadzonego żywienia zbiorowego wyniosły 43.828,36 zł, natomiast wydatki 42.369,36 zł. Art. 22 poprzednio obowiązującej ustawy określał, że samorządowe jednostki budżetowe mogły gromadzić na rachunku dochodów własnych m.in. dochody określone w uchwale organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego. Jak ustalono, Rada Miasta Wysokie Mazowieckie podjęła uchwałę z dnia 31 maja 2005 r. w sprawie utworzenia rachunku dochodów własnych w szkołach miejskich funkcjonujących jako jednostki budżetowe (w tym w Gimnazjum). Nie wynika z niej jednakże, aby kontrolowana jednostka była uprawniona do gromadzenia środków związanych z prowadzeniem stołówki na wydzielonym rachunku dochodów własnych. Wobec tego, wpływy z tej działalności powinny być odprowadzane na rachunek budżetu miasta, z budżetu należało też pokrywać wydatki jej dotyczące, stosownie do art. 20 ustawy.

Kierownikowi kontrolowanej jednostki zalecono w wystąpieniu pokontrolnym zapewnienie funkcjonowania adekwatnej, skutecznej i efektywnej kontroli zarządczej, m.in. poprzez objęcie kontrolą elektronicznych zleceń płatniczych stanowiących podstawę wydatkowania środków z rachunku bankowego jednostki; objęcie rachunkowością jednostki zdarzeń gospodarczych związanych z prowadzeniem żywienia w stołówce; wystąpienie do Burmistrza Miasta Wysokie Mazowieckie o podjęcie działań zmierzających do ujęcia w budżecie miasta dochodów i wydatków związanych z prowadzeniem żywienia w stołówce i – w konsekwencji – do ujęcia tych dochodów i wydatków w planie finansowym Gimnazjum.

Kontrola gospodarki kasowej w Urzędzie Miejskim w Czarnej Białostockiej wykazała m.in. , że raporty kasowe oraz dowody wpłaty KP sporządzane były przy pomocy programu komputerowego. W wyniku analizy generowanych przez program dokumentów stwierdzono, że możliwe jest anulowanie przez kasjera operacji związanej z obrotem kasowym wraz z anulowaniem automatycznie nadanego przez program numeru kwitariusza przychodowego. Przy następnej wpłacie do kasy program nadaje ten sam numer kolejnej operacji. Stan taki był sprzeczny m.in. z obowiązującym w okresie objętym kontrolą przepisem § 29 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 21 czerwca 2006 r. w sprawie zasad rachunkowości i planu kont w zakresie ewidencji podatków, opłat i niepodatkowych należności budżetowych dla organów podatkowych jednostek samorządu terytorialnego, zgodnie z którym przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych za pomocą komputera należy drukom ścisłego zarachowania automatycznie nadawać kolejne numery, przy czym nie mogą występować luki w numeracji, a każdy numer musi być niepowtarzalny. Numer anulowanego dokumentu nie może też być nadany innemu dokumentowi. Stwierdzono ponadto, że program kasowy nie posiada funkcji sporządzenia zestawienia anulowanych operacji. Instrukcja kasowa stanowi, że w dowodach kasowych nie można dokonywać poprawek kwot wypłat lub wpłat gotówki wyrażonych cyframi i słownie. Błędy popełnione w tym zakresie poprawia się przez anulowanie błędnych dowodów kasowych w celu udokumentowania wpłat i wypłat gotówki oraz poprzez wystawienie nowych prawidłowych dowodów. Anulowane formularze dowodu nie mogą być niszczone i podlegają przechowaniu. Kontrolowana jednostka nie posiada zbioru ewentualnych anulowanych formularzy.

         W wystąpieniu pokontrolnym do Burmistrza wnioskowano o zapewnienie modyfikacji programu komputerowego służącego do obsługi kasy, lub jego zmiany, w celu wykluczenia możliwości anulowania dowodów kasowych i nadawania ich numerów innym dowodom z jednoczesnym brakiem danych na temat dowodów anulowanych.

Badanie przestrzegania ustanowionych w formie pisemnej procedur kontroli i autoryzacji dowodów księgowych w Urzędzie Gminy Szudziałowo wykazało przypadki realizowania zapłaty na podstawie dowodów księgowych niezatwierdzonych do wypłaty przez Wójta lub niepodpisanych na dowód kontroli przez Skarbnika na łączną kwotę 60.600,24 zł. Kontrola ujawniła także, że część dowodów stanowiących podstawę wypłaty nie została zatwierdzona pod względem merytorycznym. Natomiast przeprowadzona kontrola kasy Urzędu wykazała niedobór gotówki w wysokości 6.018 z, na który składały się kwoty: 152 zł stanowiła gotówka znajdująca się w kasie, która została ujęta w już zamkniętym raporcie jako wypłata wynagrodzenia za inkaso dla sołtysa, lecz nie została wypłacona, 6.170 zł stanowiły zaliczki wypłacone Skarbnikowi, Sekretarzowi oraz Wójtowi, które nie zostały ujęte w raportach kasowych po stronie rozchodu, ani w księgach rachunkowych jako należności od pracowników. Przedstawiony stan faktyczny świadczy o nierzetelności dokumentacji obrazującej obrót kasowy oraz stanu wykazanego w księgach rachunkowych, co narusza w szczególności postanowienia art. 24 ust. 2, ust. 3 i ust. 5 pkt 3 ustawy o rachunkowości. Inwentaryzacja nie wykazała niedoborów w związku z udzielonymi zaliczkami, których nie ujmowano w raportach kasowych.

W zaleceniach pokontrolnych skierowanych do Wójta Gminy wnioskowano o zobowiązanie odpowiedzialnych pracowników do ujmowania w raportach kasowych wszystkich operacji gotówkowych dokonywanych w kasie oraz ujmowania w raportach kasowych operacji gotówkowych w dniu ich faktycznej realizacji oraz w kwotach zgodnych z treścią operacji.

Podczas kontroli problemowej w SP ZOZ w Sokółce stwierdzono, że wymagalne zobowiązania z tytułu zakupu towarów i usług na koniec 2009 r. wynosiły 820.184 zł, zaś z tytułu nieprzekazanej na rachunek ZFŚS równowartości dokonanych odpisów 707.662,86 zł. W ramach czynności kontrolnych przeanalizowano zobowiązania wymagalne wobec 10 kontrahentów według stanu na 31 grudnia 2009 r. i na dzień 31 marca 2010 r. Do próby wytypowano kontrahentów o najwyższym poziomie zadłużenia. W wyniku badania stwierdzono, że zobowiązania wobec dostawców i wykonawców są regulowane z co najmniej 2-3 miesięcznym opóźnieniem. Z tytułu nieterminowej zapłaty faktur za zakupione usługi i dostawy zapłacono w 2009 r. odsetki za zwłokę w wysokości 32.828,01 zł, a w 2010 r. w wysokości 55.308,42 zł. Stosownie do postanowień art. 44 ust. 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, wydatki publiczne powinny być dokonywane zgodnie z przepisami dotyczącymi poszczególnych rodzajów wydatków oraz w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań.

W związku z ustaleniami kontroli dyrektorowi Zakładu zalecono podjęcie dalszych starań mających na celu zlikwidowanie lub ograniczenie zjawiska nieterminowego regulowania zobowiązań.

4. W zakresie ogólnych zagadnień planowania i wykonywania budżetu oraz opracowywania planów finansowych jednostek organizacyjnych:

- nieprawidłowe planowanie budżetowe polegające na niedoszacowaniu obligatoryjnych wydatków budżetowych, a także wynikające z nienależytego monitorowania stanu realizacji budżetu – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 2 gminach;

- podejmowanie nielegalnych działań celem zachowania płynności finansowej budżetu – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 3 gminach;

- niesporządzanie (będące często wynikiem skoncentrowania obsługi finansowo-księgowej) lub nieprawidłowe sporządzanie planów finansowych jednostek organizacyjnych, a także nieaktualizowanie tych planów – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 18 jednostkach kontrolowanych;

- nieprzekazywanie jednostkom organizacyjnym informacji niezbędnych do opracowania ich planów finansowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 15 gminach.

W trakcie kompleksowej kontroli gospodarki finansowej gminy Stawiski poczyniono ustalenia wskazujące na znaczącą wadę konstrukcji budżetu gminy na 2011 rok, polegającą na niedoszacowaniu w planie wydatków limitów na wydatki na wynagrodzenia. Zagraża to realizacji przyjętych założeń budżetu, w tym wypracowania zaplanowanej nadwyżki w wysokości 1.313.024 zł, przeznaczonej na spłatę kredytów. Kontrola wykazała, że w budżecie na 2011 rok zaplanowano wydatki na wynagrodzenia w wysokości jedynie 7.070.049 zł, podczas gdy w 2010 roku wydatki na ten cel wykonano w wysokości 8.208.274,92 zł – różnica 1.138.225,92 zł. W tym, w stosunku do wydatków na wynagrodzenia pracowników zatrudnionych w jednostkach oświatowych (dział 801 „Oświata i wychowanie”) różnica ta wynosi 615.968,58 zł. W złożonym wyjaśnieniu Burmistrz Stawisk potwierdził fakt niedoszacowania w budżecie limitów na wynagrodzenia w działach 801 i 854 „Edukacyjna opieka wychowawcza”, nie podając jednakże przyczyny takiego stanu rzeczy. Z treści wyjaśnienia wynika zatem, że świadomie uchwalono budżet zawierający limity niewystarczające na pokrycie wydatków z tytułu wynagrodzeń. Zaplanowanie wydatków na wynagrodzenia poniżej rzeczywistego zapotrzebowania należy ocenić jako działanie zmierzające do osiągnięcia pozornej równowagi budżetu, podjęte w celu formalnego spełnienia warunków określonych przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. W konsekwencji prowadzi to do sytuacji uniemożliwiającej poprawną realizację budżetu na zasadach określonych w art. 254 pkt 3 ustawy.

Z analizy postanowień uchwały budżetowej na 2011 r., wieloletniej prognozy finansowej przyjętej 17 grudnia 2010 r. oraz sprawozdawczości za 2010 r. wynika, że gmina Stawiski ma ograniczone możliwości wygospodarowania w 2011 r. środków z przychodów zwrotnych na finansowane dodatkowych potrzeb budżetu. W przypadku nie wypracowania planowanej w pierwotnej wersji wymienionych uchwał kwoty nadwyżki w wysokości 1.313.024 zł, sfinansowanie zadań może się stać niewykonalne. Wynika to stąd, że faktyczna wysokość długu wykazana za I kwartał 2011 r. musi zostać powiększona o kwotę 1.928.454,47 zł, pomniejszoną o spłaty dokonane w I kwartale (przy czym w stosunku do zobowiązania w wysokości 1.115.998,57 zł spłata rozpocznie się dopiero od 30 czerwca 2011 r.), odpowiadającą wykazanym w części D sprawozdania Rb-Z za IV kwartał 2010 r. zobowiązaniom wynikających z zawartych umów, na okres dłuższy niż 6 miesięcy, o terminie płatności przypadającym w latach następnych. Umowy takie zalicza się aktualnie do kredytów i pożyczek, stosownie do § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 23 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu klasyfikacji tytułów dłużnych zaliczanych do państwowego długu publicznego, w tym do długu Skarbu Państwa.

Szacowana wysokość wskaźnika obrazującego stosunek długu do dochodów planowanych – w kwocie przyjętej w uchwale budżetowej – na koniec I kwartału 2011 r. będzie wynosić co najmniej 66%, naruszając dyspozycję art. 170 ust. 2 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych w zw. z art. 121 ust. 7 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych. Ponadto spłata zobowiązań wynikających z umów wykazanych w części D sprawozdania Rb-Z, tj. zaliczanych do kredytów i pożyczek, spowoduje przekroczenie w 2011 r. wskaźnika spłat zobowiązań do planowanych dochodów na 2011 r., określonego w art. 169 ust. 1 ustawy o finansach publicznych na 15%. Szacowana na podstawie danych sprawozdania Rb-Z kwota spłat zobowiązań z tych umów w stosunku do pierwotnego planu dochodów budżetu wyniesie około 17,5%.

Skutkiem nieprawidłowości w planowaniu i realizacji budżetu oraz ogólnie trudnej sytuacji finansowej gminy był brak bieżącej płynności finansowej, przejawiający się w występowaniu niedostatku środków na rachunku budżetu dla uregulowania wydatków. W efekcie dokonywano niezgodnych z prawem operacji polegających na przejściowym zapożyczeniu, w celu finansowania budżetu, środków z rachunku ZFŚS w wysokości 12.500 zł i z rachunku GFOŚ i GW w wysokości 94.500 zł. Ponadto dokonano zapożyczeń na sumę 123.800 zł z rachunku środków przeznaczonych na pokrycie wydatków niewygasłych z upływem 2008 roku. Zapożyczenia takie należy uznać za nielegalne w świetle przepisów ustawy o finansach publicznych, wskazujących rodzaje środków publicznych oraz określających zasady ich gromadzenia i rozdysponowania przez jednostki sektora finansów publicznych, a także ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, stanowiących, że środki funduszu są gromadzone na odrębnym rachunku bankowym i mogą być przeznaczane wyłącznie na działalność socjalną.

W wystąpieniu pokontrolnym zalecono Burmistrzowi niezwłoczne przeanalizowanie postanowień budżetu na 2011 r. i dokonanie ich modyfikacji w celu zapewnienia możliwości: sfinansowania zadań gminy, dokonania obowiązkowych płatności z tytułu wydatków i rozchodów, a także osiągnięcia poziomu długu na koniec 2011 r. zgodnego z art. 170 u.f.p., mając na uwadze ograniczone możliwości zaciągania przez gminę Stawiski w 2011 r. zobowiązań na finansowanie budżetu oraz zawierania umów powodujących zaliczenie do długu gminy zobowiązań związanych z finansowaniem dostaw, usług i robót budowlanych poprzez wywołanie skutków ekonomicznych podobnych do umowy kredytu i pożyczki; zaniechanie zapożyczania, w celu finansowania wydatków budżetu, środków ZFŚS oraz środków z innych źródeł nieprzeznaczonych na finansowanie budżetu.

Czynności kontroli kompleksowej w gminie Klukowo wykazały, że na koncie 139 „Inne rachunki bankowe” pozostawały, ujęte w korespondencji z kontem 240 „Pozostałe rozrachunki”, środki w wysokości 5.817,59 zł wniesione tytułem „odpłatności ludności za korzystanie ze zbiorczych oczyszczalni ścieków”. Według wyjaśnienia Skarbnika, z przyjętych na ten rachunek wpłat finansowane są koszty funkcjonowania oczyszczalni (energii elektrycznej, badania ścieków, remontów), zaś pozostające saldo oznacza różnicę między wpływami a wydatkami. Z ustaleń kontroli wynika, że pobieranie opłat za odprowadzanie ścieków i dokonywanie wydatków dotyczących finansowania kosztów działania oczyszczalni pozostawało poza budżetem gminy, zaniżając kwoty dochodów i wydatków budżetu.

W wystąpieniu pokontrolnym wnioskowano do Wójta Gminy m.in. o ujęcie w budżecie planowanych dochodów za odprowadzane ścieki i wydatków związanych z działalnością kanalizacyjną; przeksięgowanie na konto 133 „Rachunek bieżący budżetu” i ujęcia jako dochodów budżetu środków pochodzących z opłat za odprowadzane ścieki, pozostających na koncie 139 ; ujęcie w księgach rachunkowych należności dotyczących nieuregulowanych opłat za odprowadzanie ścieków.

5. W zakresie pozyskiwania dochodów i przychodów:

- niezachowywanie zasady powszechności opodatkowania podatkiem od nieruchomości – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 6 gminach;

- nieweryfikowalnie lub nierzetelne weryfikowanie deklaracji podatkowych składanych przez podatników w zakresie poszczególnych podatków lokalnych: podatku od nieruchomości (w 21 gminach), podatku rolnego (w 18 gminach), podatku leśnego (w 22 gminach), podatku od środków transportowych (w 11 gminach);

- ustalanie lub określanie wysokości zobowiązania podatkowego w poszczególnych podatkach lokalnych niezgodnie z obowiązującymi przepisami lub uchwałami rady gminy: w podatku od nieruchomości (w 9 gminach), podatku rolnym (w 14 gminach), podatku leśnym (w 12 gminach), podatku od środków transportowych (w 4 gminach);

- dokonywanie przypisów podatków mimo niedoręczenia decyzji wymiarowych lub niezłożenia deklaracji podatkowych – w 9 kontrolowanych gminach;

- nieprowadzenie postępowania podatkowego w przypadku niezłożenia przez podatników deklaracji: w podatku od nieruchomości (w 2 gminach), podatku rolnym (w 3 gminach), podatku leśnym (w 3 gminach);

- nieprawidłowe udzielanie ulg i zwolnień w podatku rolnym (w 12 gminach);

- nieprzestrzeganie przepisów Ordynacji podatkowej przy udzielaniu ulg w zapłacie poszczególnych podatków lokalnych (w szczególności obowiązku podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego): podatku od nieruchomości (w 11 gminach), podatku rolnego (w 13 gminach), podatku leśnego (w 11 gminach), podatku od środków transportowych (w 6 gminach);

- niewłaściwe podejmowanie lub zaniechanie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych wobec zalegających z zapłatą podatków i opłat lokalnych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 23 gminach;

- nieprowadzenie przez organy podatkowe kontroli podatkowych, o których mowa w ustawie Ordynacja podatkowa, przyczyniające się do nieprawidłowego obciążenia należnościami podatkowymi – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 15 gminach;

-nieprawidłowości przy pobieraniu opłat lokalnych –w 10 kontrolowanych gminach;

- niepopieranie lub pobieranie w nieprawidłowej wysokości odsetek od nieterminowych wpłat należności budżetowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 22 jednostkach kontrolowanych;

- nieustalanie albo ustalanie lub pobieranie dochodów z majątku w sposób niezgodny z przepisami prawa bądź zawartymi umowami – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 18 jednostkach kontrolowanych;

- niepodejmowanie czynności zmierzających do wyegzekwowania dochodów niepodatkowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 6 jednostkach kontrolowanych;

- dopuszczenie do przedawnienia podatkowych i niepodatkowych należności budżetowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 8 jednostkach kontrolowanych;

- nieprawidłowe pozyskiwanie dochodów własnych przez jednostki budżetowe – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 6 jednostkach budżetowych;

- niepodjęcie uchwały w sprawie stawek opłaty adiacenckiej, uniemożliwiające wydawanie decyzji w sprawie ustalenia opłat – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 17 gminach;

- nieprawidłowe ustalanie taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków przez urzędy gmin pełniące funkcje przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych, w tym mające negatywny wpływ na poziom realizowanych dochodów budżetowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 5 urzędach gmin;

- niezgodne z prawem ustalanie odpłatności w związku z budową urządzeń infrastruktury technicznej – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 2 gminach;

- bezpodstawne pobieranie odpłatności od uczniów szkół – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 2 jednostkach kontrolowanych.

W gminie Sztabin stwierdzono zaniechanie prowadzenia przez organ podatkowy czynności sprawdzających, w zakresie wskazanym treścią art. 272 Ordynacji podatkowej. Świadczy o tym brak reakcji organu podatkowego na naruszenie obowiązku przedłożenia informacji w sprawie podatku leśnego w terminie 14 dni od dnia zaistnienia okoliczności uzasadniających powstanie lub wygaśnięcie obowiązku podatkowego. W stwierdzonym przypadku z informacji podatkowej winno wynikać czy las podlega obciążeniu, czy korzysta ze zwolnienia na mocy art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku leśnym. Analogicznie organ podatkowy niereagował na niewłaściwe zadeklarowanie podatku od nieruchomości od budynków i gruntów związanych z działalnością gospodarczą. Jak wynika z ustaleń kontroli skutkowało to zaniżeniem dochodów podatkowych gminy w latach 2007 – 2010 o kwotę 101.046,- zł.

Wójtowi gminy zalecono podejmowanie czynności sprawdzających w zakresie wynikającym z przepisów Ordynacji podatkowej; zachowanie prawidłowości opodatkowania podatkiem od nieruchomości w świetle obowiązujących przepisów ustawy o podatkach i opłatach lokalnych oraz wyegzekwowanie należnych kwot podatków, z zachowaniem procedur ustawy Ordynacja podatkowa; wyegzekwowanie brakujących informacji w sprawie podatku leśnego. W odpowiedzi na zalecenia Wójt Gminy poinformował m.in. o wezwaniu podatnika do złożenia korekt deklaracji za lata 2007 – 2010.

Badając windykację należności podatkowych w gminie Sokoły ustalono, że w 2009 r. nie wystawiono tytułów wykonawczych. Do podatników wysyłano upomnienia, niepodejmując właściwych działań windykacyjnych, pomimo że regulacje wewnętrzne w Urzędzie Gminy wskazują jakie czynności należało wykonać – „jeżeli zaległości objęte upomnieniem nie zostały w całości zapłacone, księgowy sporządza na kwoty zaległe, po upływie czternastu dni od dnia doręczenia upomnienia, tytuły wykonawcze”. Jak ustalono, postępowaniem egzekucyjnym nie objęto kwoty 137.693,53 zł. Świadczy to o naruszeniu przez organ podatkowy obowiązków wynikających z przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji  i rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

         Organowi podatkowemu zalecono prowadzenie terminowych i systematycznych działań windykacyjnych w stosunku do podatników, na których ciążą zaległości podatkowe.

         W trakcie kontroli kompleksowej gminy Sokółka stwierdzono m.in. nieprawidłowe opodatkowanie podatkiem od nieruchomości gruntów podlegających rekultywacji po wyczerpaniu złoża kopalnianego. W świetle m.in. przepisów art. 1a ust. 1 pkt 3, art. 2 ust. 2, art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, a także orzecznictwa sądowego, grunty te powinny być opodatkowane jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, nie zaś jako tzw. grunty pozostałe. Brak konsekwencji oraz niewłaściwe podejście przez organ podatkowy do kwestii opodatkowania gruntów podlegających rekultywacji spowodowało utratę dochodów gminy w 2009 r. na kwotę ok. 135.400 zł. Należy też zaznaczyć, że niewłaściwe opodatkowanie dotyczyło także lat 2005 – 2008.

W ramach analizy rozrachunków Urzędu Miejskiego w Sokółce stwierdzono również dopuszczenie do przedawnienia, w świetle art. 118 kodeksu cywilnego, należności z tytułu wieczystego użytkowania gruntów oraz najmu i dzierżawy na łączną kwotę wraz z odsetkami w wysokości 57.078,51 zł. Ponadto kontrola ujawniła, że czynności egzekucyjne nie były podejmowane także w odniesieniu do należności powstałych z tytułu użytkowania wieczystego w latach 2007-2009 (ich suma na 31 grudnia 2009 r. wynosiła 50.007,10 zł, naliczono od nich odsetki w wysokości 7.723,50 zł), co mogło prowadzić do przedawnienia roszczeń o kolejne kwoty.

W wyniku realizacji wniosków pokontrolnych organ podatkowy wystąpił do podatnika o złożenie korekt deklaracji za 2009 r. i lata 2005 – 2008; Burmistrz poinformował także o niezwłocznym podjęciu działań egzekucyjnych wobec dłużników należności cywilnoprawnych poprzez wystąpienie na drogę postępowania sądowego.

W zakresie dochodów ze sprzedaży majątku przez gminę Raczki stwierdzono, że w 2009 r. gmina sprzedała lokal mieszkalny. W 2006 r. z lokatorem tego mieszkania rozwiązano umowę najmu lokalu z powodu zwłoki z zapłatą czynszu. Sprawa o zaległy czynsz została skierowana na drogę postępowania sądowego i w 2005 r. został wydany nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym. Zaległość z tytułu czynszu na dzień 31 grudnia 2008 r. wynosiła 14.886,63 zł. Gmina w dniu 27 marca 2009 r. przeprowadziła przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż lokalu. W dniu 9 kwietnia 2009 r. została zawarta umowa sprzedaży lokalu za cenę 57.55 zł. Przed zawarciem umowy nabywca uregulował należność.

         Stwierdzono, że Wójt Gminy pismem z dnia 24 marca 2009 r. polecił Skarbnikowi Gminy ująć w ewidencji księgowej dochody z tytułu sprzedaży mieszkania na konto zaległego czynszu byłego lokatora w wysokości 14.886,63 zł oraz należnych odsetek w wysokości 5.763,78 (razem 20.650,41 zł). Po dokonaniu tej operacji zostało zlikwidowane saldo nieuregulowanej zaległości z tytułu czynszu i odsetek należnych od byłego najemcy, w wyniku czego w księgach rachunkowych wykazano stan niezgodny ze stanem rzeczywistym. Roszczenie gminy z tytułu wskazanych kwot przedawnia się z upływem lat dziesięciu, jak to wynika z art. 125 § 1 Kodeksu cywilnego. W trakcie kontroli, pismem z 3 listopada 2010 r., Wójt polecił Skarbnikowi ponowne ujęcie w ewidencji wskazanej kwoty zaległości wraz z odsetkami.

Badając dochody gminy Trzcianne z tytułu najmu lokali użytkowych w 2009 r. stwierdzono, że nie waloryzowano kwoty czynszu wynikającej z umowy zawartej w dniu 15.04.1998 r. z TP S.A. na czas nieokreślony. Umowa dawała uprawnienie wynajmującemu do zmiany stawki czynszu za jednostronnym powiadomieniem nie częściej niż w okresie półrocznym, w wysokości nieprzekraczającej wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych. W trakcie kontroli badana jednostka dokonała waloryzacji czynszu za lata 2005-2009 r. w kwocie 8.997,48 zł brutto. Identycznie nie waloryzowano czynszu pobieranego od firmy PTK Centertel (umowa z dnia 10.12.2002 r.). W umowie postanowiono, iż stawka czynszu będzie waloryzowana rocznym wskaźnikiem wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych za rok poprzedni ogłaszanym przez prezesa GUS. Podczas kontroli dokonano waloryzacji czynszu za lata 2005-2009 r. w kwocie 2.663,28 zł brutto. Łączna wartość brutto zwaloryzowanych na skutek kontroli należności czynszowych wyniosła 11.660,76 zł.

W wyniku kontroli dochodów budżetu stwierdzono, że w 2009 roku miasto Augustów uzyskało dochody z tytułu zajęcia pasa drogowego w wysokości 137.658,57 zł. W przyjętej do kontroli próbie stwierdzono, że w dniu 22 maja 2009 r. podmiot złożył wniosek o wydanie decyzji administracyjnej zezwalającej na zajęcie pasa drogowego drogi gminnej ul. Arnikowa w Augustowie o powierzchni całkowitej ciągu pieszego 502 m² w celu budowy sieci gazowej średniego ciśnienia etap I w terminie od 2 do 16 czerwca 2009 r., tj. przez 15 dni. Do wniosku został załączony m.in. harmonogram prac ziemnych przy budowie gazociągu. Wynikało z niego, iż w pasie drogowym w poszczególnych dniach miały być wykonane prace ziemne na odcinku obejmującym łącznie 510 mb; wskazano zakres prac planowany do wykonania w poszczególnych dniach. Zastępca Burmistrza w dniu 27 maja 2009 r. wydał decyzję zezwalającą na zajęcie pasa drogowego drogi gminnej, w której wnioskodawca został zobowiązany do wniesienia opłaty w wysokości 1.506 zł według następującego wyliczenia: 502m² ciągu pieszego x 3,00zł/m² x 1 dzień. Protokołem z dnia 29 maja 2009 r. chodnik o powierzchni 502 m² został przekazany wykonawcy na okres wynikający z decyzji. Po wykonaniu prac, na podstawie protokołu z dnia 22 czerwca 2009 r., został dokonany odbiór pasa drogowego.

W złożonym wniosku wnioskodawca zwracał się z prośbą o zajęcie ciągu pieszego o powierzchni 502m² na okres 15 dni. Taki termin zajęcia pasa wynika także z wydanej decyzji, przy czym zarządca drogi w warunkach zajęcia pasa drogowego nie określił etapowego (codziennego) przekazywania odcinka pasa, jak również etapowego przywracania części odcinka ciągu pieszego do eksploatacji. W związku z tym brak podstaw do twierdzenia, iż wykonawca w poszczególnych dniach zajmował wyłącznie odcinki pasa wskazane w harmonogramie załączonym do wniosku. Zgodnie ze złożonym wnioskiem opłata za zajęcie pasa drogowego winna wynosić zatem 22.590 zł (502m² x 3,00zł x 15 dni). Ustalone w toku kontroli uszczuplenie dochodów budżetu z tytułu nieprawidłowego naliczenia opłaty za zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z funkcjonowaniem drogi wyniosło 21.084 zł.

Kontrola dochodów gminy Janów ze sprzedaży wody wykazała, że w 2009 r. obowiązywały dwie uchwały Rady Gminy w sprawie zatwierdzenia taryf: z dnia 6 listopada 2008 r. (do 30 listopada 2009 r.) i z dnia 12 listopada 2009 r. (obowiązująca od 1 grudnia 2009 r. do 30 listopada 2010 r.). Kontrola wykazała, że opłaty za wodę oraz opłaty od wodomierza za grudzień 2009 r. i za okres styczeń-listopad 2010 r. pobierane były na podstawie uchwały z dnia 6 listopada 2008 r., w związku z czym cenę za 1m³ wody zaniżano o 0,09 zł, zaś opłatę o 0,04 zł miesięcznie od użytkownika.

Realizacja dochodów z tytułu wprowadzania ścieków do zbiorczych urządzeń kanalizacyjnych gminy wykazała, że opłatę za 1m³ ścieków ustalono w wysokości 2,81 zł plus VAT. W trakcie kontroli ustalono, że nie została sporządzona kalkulacja, która winna stanowić podstawę ustalenia opłat za ścieki wprowadzane do zbiorczych urządzeń kanalizacyjnych gminy. Jak wyjaśnił Skarbnik, podstawą wyceny były wydatki w rozdziale 900 „Gospodarka komunalna i ochrona środowiska”, rozdz. 90001 „Gospodarka ściekowa i ochrona wód”, które stanowiły w 2009 r. 89.716,13 zł. Należy zauważyć, że osiągnięte przychody z tego tytułu (50.838,34 zł) nie pokrywały w całości wydatków związanych z odprowadzaniem ścieków. Przyjęta metoda kalkulacji cen za odprowadzane ścieki świadczy o zupełnym pominięciu zasad określonych przepisami ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 28 czerwca 2006 r. w sprawie określania taryf, wzoru wniosku o zatwierdzenie taryf oraz warunków rozliczeń za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków.

W wystąpieniu pokontrolnym wnioskowano o: obliczenie kwoty zaniżenia dochodów ze sprzedaży wody spowodowanego stosowaniem nieobowiązujących stawek w okresie grudzień 2009 – listopad 2010; ustalenie kwot dopłat dla wszystkich odbiorców wody, uwzględniając ilość zużytej przez nich wody; zobowiązanie odpowiedzialnych pracowników do dołożenia należytej staranności przy fakturowaniu sprzedaży wody; kalkulowanie wysokości taryf za zbiorowe odprowadzanie ścieków na podstawie ewidencji obrazującej wysokość przychodów i kosztów dotyczących tej działalności oraz przy zachowaniu trybu przewidzianego przepisami prawa; zobowiązanie Skarbnika do prowadzenia ewidencji przychodów i kosztów działalności kanalizacyjnej w sposób wymagany przepisami ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę... i wydanym na jej podstawie rozporządzeniem.

W wyniku problemowej kontroli gospodarki finansowej w Zespole Szkół Sportowych w Supraślu stwierdzono, że badana jednostka wykazała za 2009 r. realizację dochodów w rozdziale 85412 „Kolonie i obozy oraz inne formy wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej, a także szkolenia młodzieży”, par. 083 „Wpływy z usług” w wysokości 8.199 zł, które dotyczyły wpłat uczniów za obozy sportowe (w roku 2008 dochody ze tego tytułu wynosiły 8.000 zł, łącznie w obu latach 16.199 zł). Jak ustalono, dopłaty uczniów do obozów sportowych organizowanych przez szkołę zostały ustalone w drodze zarządzenia dyrektora Zespołu, ich wysokość wahała się od 150 zł do 273 zł od ucznia. Należy wskazać, że zgodnie z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie warunków tworzenia, organizacji oraz działania klas i szkół sportowych oraz szkół mistrzostwa sportowego, w ramach programu szkolenia sportowego szkoła organizuje dla uczniów obozy szkoleniowe. Ponadto według przepisów rozporządzeń Ministra Edukacji Narodowej, wydawanych corocznie w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, liczba uczniów klas sportowych uwzględniania jest jako czynnik zwiększający wysokość kwoty uzupełniającej części oświatowej subwencji ogólnej. Żaden przepis prawa nie upoważnia zaś szkoły sportowej do ustalania i pobierania odpłatności za realizację programu szkolenia sportowego w szkole sportowej. W wykonaniu wniosku pokontrolnego RIO dyrektor Zespołu poinformował o podjęciu działań celem zwrotu uczniom bezpodstawnie pobranych dopłat.

W latach 2004-2010 gmina Perlejewo osiągnęła dochody w wysokości 475.580 zł związane z zawieranymi umowami w sprawie budowy przyłącza wodociągowego, zgodnie z którymi mieszkańcy zobowiązywali się do „pokrycia kosztów budowy przyłącza wodociągowego, którego zryczałtowaną wysokość strony ustalają na 2.000 zł”. Należy wskazać, że pobieranie zryczałtowanych opłat za budowę przyłączy wodociągowych stoi w sprzeczności z obowiązującymi przepisami. Zgodnie bowiem z art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, osoba ubiegająca się o przyłączenie nieruchomości do sieci jest obowiązana do poniesienia kosztu budowy przyłączy wodociągowych i kanalizacyjnych. Z kolei gmina ma obowiązek zapewnić budowę urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych. Pojęcia przyłączy, jak i urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych zostały zdefiniowane w art. 2 pkt 5, 6, 14 i 16 ustawy. W stwierdzonym stanie faktycznym pobierane opłaty związane były z wykonaniem przez gminę przyłącza do poszczególnych nieruchomości, przy czym koszt przyłącza do danej nieruchomości nie stanowił podstawy odpłatności. Z punktu widzenia przywołanych ustawowych zasad finansowania kosztów, system odpłatności pomijający rzeczywisty koszt budowy przyłącza należy potraktować jako niemające uzasadnienia w przepisach ujednolicanie obowiązków właścicieli nieruchomości. Może on bowiem powodować nieuzasadnione korzyści dla pewnej grupy właścicieli nieruchomości (jeżeli koszt ich przyłączy jest wyższy od wniesionej wpłaty), podczas gdy dla innej grupy właścicieli nieruchomości skutkować tym, że oprócz poniesienia kosztów własnego przyłącza partycypują oni dodatkowo w kosztach budowy sieci lub przyłączy do innych nieruchomości. Ponadto, mając na uwadze określony ustawą podział obowiązków między gminę a właścicieli nieruchomości w zakresie ponoszenia kosztów finansowania urządzeń i przyłączy, należy zwrócić uwagę, że suma wpłat powinna zapewniać pokrycie kosztów budowy przyłączy – nie może być ona ani wyższa ani niższa od ustalonych kosztów.

W wystąpieniu pokontrolnym wnioskowano do Wójta Gminy o ustalanie ogólnych kosztów budowy przyłączy poniesionych przez gminę, jako warunku umożliwiającego obciążenie właścicieli nieruchomości całością kosztów budowy w zgodzie z art. 15 ust. 2 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę...; ustalanie odpłatności właścicieli nieruchomości z tytułu poniesienia przez gminę kosztów budowy przyłącza w wysokości faktycznie poniesionych przez gminę kosztów budowy poszczególnych przyłączy.

Jak wykazała kontrola, gmina miejska Wysokie Mazowieckie nie osiąga dochodów z opłaty adiacenckiej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego wybudowaniem urządzeń infrastruktury technicznej z udziałem środków publicznych. Stan taki istnieje mimo przyjęcia przez Radę Miasta stawki opłaty z tego tytułu wynoszącej 15%. Z uzyskanych wyjaśnień wynika, że powodem zaniechania ustalania opłaty, poza brakiem ekonomicznego uzasadnienia ustalania opłaty z uwagi na jej wysokość względem kosztów operatu szacunkowego, jest fakt, że mieszkańcy partycypują w kosztach budowy infrastruktury poprzez pokrycie kosztów budowy przyłączy. W świetle przepisów ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków poniesienie kosztów budowy przyłączy jest obowiązkiem właściciela nieruchomości, zatem okoliczność ta nie może mieć wpływu na wysokość opłaty adiacenckiej. Na poczet opłaty adiacenckiej mogą być zaliczone jedynie ewentualne, dobrowolnie ponoszone przez mieszkańców, nakłady na budowę urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych (sieci) w rozumieniu art. 2 tej ustawy.

Burmistrzowi rekomendowano ponowne przeanalizowanie ekonomicznego uzasadnienia ustalania opłat adiacenckich z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanego wybudowaniem urządzeń infrastruktury technicznej, mając na uwadze, że ponoszenie przez właścicieli nieruchomości kosztów budowy przyłączy nie może mieć wpływu na wysokość opłaty adiacenckiej.

6. W zakresie zaciągania zobowiązań i realizacji wydatków:

- przekroczenie zakresu upoważnienia do zaciągania zobowiązań jednostki sektora finansów publicznych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 4 jednostkach kontrolowanych,

- przekroczenie upoważnienia do dokonywania wydatków budżetowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 6 jednostkach kontrolowanych;

- niezgodne z obowiązującymi przepisami ustalanie (w tym w regulacjach wewnętrznych) i wypłacanie wynagrodzeń dla pracowników, powodujące niejednokrotnie zarówno ich zawyżenie, jak i zaniżenie – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 24 jednostkach kontrolowanych;

- wypłacanie diet radnym niezgodnie z obowiązującymi regulacjami – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 4 gminach;

- niezgodne z przepisami prawa, w tym z naruszeniem zasad i trybu, procedowanie przy udzielaniu dotacji podmiotom niezliczonym do sektora finansów publicznych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 8 gminach, a także nieprawidłowe rozliczanie udzielonych dotacji – w 5 gminach;

- nieprawidłowe zlecanie, przejawiające się zwłaszcza w braku stosownych wniosków o odbycie podróży prywatnym środkiem lokomocji, i rozliczanie kosztów podróży służbowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 36 jednostkach kontrolowanych;

- nieprawidłowe naliczanie odpisów na fundusz świadczeń socjalnych lub nieterminowe odprowadzanie środków finansowych na rachunek bankowy funduszu – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 11 jednostkach kontrolowanych, a także wykorzystywanie środków funduszu niezgodnie z ustawą lub przyjętym regulaminem wewnętrznym (w 4 jednostkach);

- brak kontrasygnowania przez skarbników umów powodujących powstanie zobowiązań pieniężnych, świadczące jednocześnie o braku należytej kontroli wewnętrznej i nierzetelnym ponoszeniu wydatków budżetowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 9 kontrolowanych gminach;

- niepodejmowanie przez organ stanowiący odrębnej uchwały określającej pomoc finansową innej jednostce samorządu terytorialnego – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 11 kontrolowanych gminach;

- nieprawidłowe sporządzenie sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli, w tym mające wpływ na ustalenie wysokości kwoty podlegającej wypłacie w postaci jednorazowych dodatków uzupełniających nauczycieli – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 15 kontrolowanych gminach;

- nieprawidłowe ustalanie kwot indywidualnych dodatków uzupełniających nauczycieli, powodujące ich zawyżenie bądź zaniżenie również w skali całej populacji nauczycieli zatrudnionych na danym stopniu awansu zawodowego – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 10 kontrolowanych gminach;

- realizowanie wydatków budżetowych z naruszeniem podstawowej zasady gospodarki finansowej jednostek sektora finansów publicznych, iż wydatki publiczne powinny być ponoszone w sposób celowy i oszczędny, z uzyskaniem najlepszych efektów z danych nakładów – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 3 jednostkach kontrolowanych;

- dokonywanie wydatków z tytułu zakupu dostaw, usług lub robót budowlanych w kwotach zawyżonych w stosunku do zawartych umów bądź w sposób nierzetelny – bez należytego potwierdzenia wykonania robót i usług oraz jakości świadczonych dostaw, z naruszeniem umownych zasad płatności, a także bez należytej kontroli podstaw zmian ceny dostaw – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 15 jednostkach kontrolowanych.

W wyniku kontroli wydatków w rozdz. 60016 „Drogi publiczne gminne” gminy Sokółka stwierdzono, że w tej podziałce klasyfikacyjnej nieprawidłowo zaewidencjonowano wydatki dotyczące realizacji dwóch umów, których przedmiotem był „Remont nawierzchni – utwardzenie ciągu pieszego przy drodze krajowej w Sokółce” w łącznej wysokości 117.768,66 zł.

Podstawą dokonania wydatku w wysokości 96.651,29 zł była umowa zawarta przez Burmistrza 14 września 2009 r. z wykonawcą robót, który tego samego dnia zawarł umowę o wykonanie zadania z Generalną Dyrekcją Dróg Krajowych i Autostrad za kwotę 193.302,59 zł. W efekcie podpisania umowy Burmistrz przyjął zatem zobowiązanie sfinansowania z budżetu gminy Sokółka 50% kosztów realizacji zadania na drodze krajowej zleconego przez GDDKiA. Podkreślenia wymaga, że w dniu 14 września 2009 r. nie było w budżecie limitu w odpowiedniej podziałce klasyfikacyjnej umożliwiającego dokonanie wydatku w wysokości przyjętego zobowiązania. Umowa nie zawierała kontrasygnaty Skarbnika; według wyjaśnienia Skarbnik nie posiadał wiedzy o fakcie jej zawarcia. Działania w celu określenia limitu umożliwiającego zaewidencjonowanie wydatku zostały podjęte już po podpisaniu umowy. W dniu 12 października 2009 r. uchwałą Rady Miejskiej w sprawie zmian w budżecie gminy na 2009 r. wprowadzono plan wydatków w rozdziale 60011 „Drogi publiczne krajowe”, par. 4270 „Zakup usług remontowych” w kwocie 200.000 zł. Kolegium RIO w Białymstoku wszczęło postępowanie nadzorcze w celu stwierdzenia nieważności tego postanowienia, jako sprzecznego z zasadami ponoszenia wydatków z budżetu gminy, które nie przewidują możliwości finansowania przez gminę nakładów na drogi krajowe – zadania leżące w gestii Skarbu Państwa. O wszczęciu postępowania zawiadomiono kontrolowaną jednostkę w dniu 23 października 2009 r., a uchwałą z 29 października 2009 r. Kolegium RIO w Białymstoku stwierdziło nieważność uchwały w sprawie zmian w budżecie w tej części. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że w dniu 30 października 2009 r. Burmistrz zawarł kolejną umowę z wykonawcą robót na drodze krajowej, dotycząca finansowania 50% kosztów zamówienia uzupełniającego udzielonego przez GDDKiA wykonawcy zamówienia podstawowego. Wynikające z umowy wydatki gminy to 21.117,36 zł. Również nie zawierała ona kontrasygnaty Skarbnika. Reasumując należy stwierdzić, że cały proces poniesienia przez gminę kosztów części robót przy drodze krajowej odbył się z naruszeniem prawa. Zostało to spowodowane przede wszystkim zaciągnięciem zobowiązania mimo braku w planie wydatków limitu na jego sfinansowanie. Poczynione przed zawarciem umowy działania w celu zmian w budżecie doprowadziłyby bowiem do uzyskania przez kontrolowaną jednostkę wiedzy na temat braku prawnego umocowania dla finansowania zadań należących do obowiązków Skarbu Państwa. Konsekwencją zaciągnięcia zobowiązań, których gmina nie mogła finansować z budżetu było przekroczenie upoważnienia do dokonywania wydatków, którego ukryciu służyło kwalifikowanie wydatków do niewłaściwych podziałek klasyfikacji budżetowej. Zgodnie bowiem z art. 35 ust. 1 i art. 138 pkt 3 w zw. z art. 189 ust. 1 obowiązującej w okresie objętym kontrolą ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych dokonywanie wydatków następuje na cele i w granicach kwot określonych w planie finansowym i uchwale budżetowej.

         W wystąpieniu pokontrolnym do Burmistrza Sokółki wnioskowano o: zaciąganie zobowiązań i ponoszenie wydatków w granicach limitów określonych w uchwale budżetowej; zaniechanie zaciągania zobowiązań przewidujących finansowanie z budżetu gminy robót na drogach krajowych; przedkładanie Skarbnikowi celem kontrasygnowania wszystkich umów skutkujących powstaniem zobowiązań pieniężnych.

         Burmistrzowi Sokółki zalecono także planowanie w budżecie wydatków z tytułu odpisu na ZFŚS w jednostkach oświatowych w wysokości umożliwiającej sfinansowanie wymaganej prawem kwoty odpisu, mając też na uwadze, że uregulowane powinny być kwoty zaniżenia odpisu stwierdzone przez Izbę w trakcie kontroli problemowych w jednostkach oświatowych. Jak bowiem ujawniono podczas kontroli problemowych w Przedszkolu nr 4 i w Szkole Podstawowej nr 1 w Sokółce, niedokonane w 2009 roku z powodu braku limitów przelewy środków należnych pracownikom w ramach funduszy świadczeń socjalnych wyniosły łącznie 54.735,22 zł. W odpowiedzi na zalecenia Burmistrz poinformował, że kwoty nieprzekazanych odpisów zostaną uregulowane.

Zgodnie z art. 35a ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej umowę o udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne zawiera się na czas udzielania określonych świadczeń zdrowotnych lub na czas określony, na podstawie wyników przeprowadzonego konkursu ofert na udzielenie zamówienia. Z ustaleń kontroli poczynionych w SP ZOZ w Sokółce wynika, że na podstawie konkursu ofert zostały zawarte umowy tylko z trzema podmiotami, z którymi jednakże w drodze aneksów przedłużano pierwotny okres obowiązywania umów oraz dokonywano zmian pierwotnie ustalonego wynagrodzenia. Okoliczność przedłużenia okresu obowiązywania umów i zmiany ich warunków nie była poprzedzona postępowaniem konkursowym. W odniesieniu do pozostałych podmiotów, z którymi zawarto umowy o świadczenie usług zdrowotnych, postępowanie konkursowe nie było w ogóle przeprowadzane. Zakup procedur i usług medycznych w 2009 r. dotyczył kwoty 2.130.554,63 zł, a za I półrocze 2010 r. kwoty 1.584.088,93 zł. Przedmiotowy zakres upoważnienia do dokonywania wydatków ze środków publicznych został określony m.in. w przepisie art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, obecnie art. 44 ust. 2 ustawy o finansach publicznych z dnia 29 sierpnia 2009 r. Zgodnie z tym przepisem, jednostki sektora finansów publicznych dokonują wydatków zgodnie z przepisami dotyczącymi poszczególnych rodzajów wydatków.

         Dyrektorowi SP ZOZ zalecono udzielanie zamówień na świadczenia zdrowotne podmiotom wybranym w drodze konkursu, stosownie do art. 35a ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej.

Kontrola zagadnień dotyczących realizacji budżetu gminy Stawiski w 2009 r. ujawniła nieprawidłowości świadczące o prowadzeniu gospodarki finansowej gminy z naruszeniem podstawowych zasad określonych przepisami ustawy o finansach publicznych, co przejawiało się w zaciąganiu zobowiązań ponad aktualne limity wydatków i w efekcie przekroczeniami planu wydatków w trakcie roku w niektórych podziałkach klasyfikacji budżetowej. Według stanu na 22 września 2009 r. plan wydatków został przekroczony łącznie o 21.474,64 zł. Według stanu na 30 września 2009 r. plan wydatków przekroczono o 3.199,23 zł. Ponadto na dzień 30 września 2009 r. w sześciu podziałkach klasyfikacji budżetowej wystąpiły zobowiązania na sumę 36.446,16 zł, które przekraczały plan, przy uwzględnieniu już wykorzystanych limitów, o 10.208,96 zł.

Stwierdzono również, że w celu zachowania zgodności realizowanych wydatków z planem na dzień sprawozdawczy Burmistrz dokonywał przeniesień wydatków między paragrafami w ramach działu, co polegało m.in. na zmniejszaniu planu w niektórych podziałkach bez  związku z rzeczywistym procesem realizacji (planowania) zadań. Po okresie sprawozdawczym dokonywano ponownie zmian w budżecie w tych podziałkach klasyfikacyjnych. Były to działania ukierunkowane na uzyskanie limitów doraźnie dostosowujących plan do wcześniej podjętych zobowiązań i dokonanych wydatków.

         W wystąpieniu pokontrolnym wnioskowano m.in. o zobowiązanie Skarbnika i Zastępcy Skarbnika do blokowania operacji, których realizacja skutkuje przekroczeniem planu wydatków, mając na uwadze, że pełnienie funkcja Skarbnika wiąże się z obowiązkiem kontroli zgodności z budżetem działań podejmowanych przez osoby upoważnione do zaciągania zobowiązań.

Poza tym kontrola prawidłowości wydatków z tytułu diet i zwrotu kosztów podróży radnych w gminie Stawiski wykazała, że od 1 grudnia 2010 r. Rada Miejska wprowadziła nowe stawki diet, w tym dietę dla Przewodniczącego Rady określiła w formie miesięcznego ryczałtu w wysokości 115% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Z wyliczenia wynika, że dieta ta byłaby o 269,05 zł wyższa od diety maksymalnej przysługującej radnemu w kontrolowanej gminie, wynoszącej 1.324,85 zł. W skali roku nadpłata wyniosłaby 3.228,60 zł. W trakcie kontroli okazano przygotowany odpowiedni projekt uchwały zmieniającej wysokość diety Przewodniczącego Rady, co pozwoli oszczędzić wskazaną kwotę w skali roku.

Przeprowadzone w ramach kontroli problemowej w Biurze Obsługi Szkół w Dąbrowie Białostockiej badanie wydatków poniesionych na wynagrodzenia nauczycieli wykazało niezgodne z postanowieniami § 7 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzanie za pracę w dniu wolnym od pracy przyznawanie dodatków za wysługę lat. Łącznie w latach 2009 – 2010 dodatki te zostały zawyżone o kwotę 9.225,11 zł.

W odrębnych pismach skierowanych do dyrektorów szkół rekomendowano wystąpienie do nauczycieli o dobrowolny zwrot świadczeń przyznanych w zawyżonej wysokości.

Kontrola prawidłowości wydatków na wynagrodzenia przeprowadzona podczas kontroli problemowej w Zespole Szkół w Dziadkowicach wykazała, że nie przyznawano i nie wypłacano nauczycielom, w tym dyrektorowi ZS, dodatków motywacyjnych. Obowiązujący w 2009 r. regulamin wynagradzania nauczycieli w § 2-9 ustalał szczegółowe warunki przyznawania nauczycielom dodatku motywacyjnego, wskazując jednocześnie, że na dodatki motywacyjne przeznacza się 2% kwoty przeznaczonej na wynagrodzenia zasadnicze nauczycieli ustalone w budżecie. Z wyjaśnień dyrektora ZS wynika, że przyczyną nieprzyznawania dodatków jest brak środków w planie finansowym Zespołu Szkół. Jak wskazał dyrektor, w budżecie nie są uwzględniane kwoty środków na wynagrodzenia proponowane Wójtowi Gminy w materiałach planistycznych przekazywanych przed opracowaniem projektu budżetu, przewidujące równowartość 2% wynagrodzenia zasadniczego na wypłatę dodatków motywacyjnych, zgodnie z uchwałą Rady Gminy.

W wystąpieniu do Wójta, wystosowanym w wyniku kompleksowej kontroli gospodarki finansowej gminy, zalecono planowanie w budżecie środków na wynagrodzenia nauczycieli w wysokości umożliwiającej przyznanie i wypłacenie nauczycielom dodatków motywacyjnych, stosownie do zasad ustalonych przez Radę Gminy.

Jak ustalono, osobę pełniącą w dacie kontroli funkcję Sekretarza Gminy Krynki Prezes Rady Ministrów, pismem z dnia 3 września 2007 r., wyznaczył do pełnienia funkcji Wójta Gminy Krynki od dnia 4 września 2007 r., do czasu objęcia obowiązków przez nowo wybranego Wójta. Stwierdzono, że uprzedni Wójt pismem z 14 sierpnia 2007 r. udzielił Sekretarzowi urlopu bezpłatnego na okres pełnienia funkcji osoby pełniącej obowiązki Wójta Gminy. Stwierdzono, że pracownik pełniący funkcję Wójta w dniu 8 października 2007 r. przyznał sobie nagrodę uznaniową w wysokości 1.000 zł za sumienne wykonywanie obowiązków służbowych na stanowisku Sekretarza, mimo że w tym czasie pełnił obowiązki Wójta i była to jedyna funkcja przez niego wykonywana – zadania Sekretarza nie były realizowane, bowiem na tym stanowisku pracownik korzystał z urlopu bezpłatnego. Przyznanie nagrody uznaniowej jako pełniącemu obowiązki Wójta było natomiast sprzeczne z ówcześnie obowiązującą ustawą z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych, która w art. 20 ust. 5 stanowiła, że członkom zarządu (wójtowi) nie przysługują nagrody, z wyjątkiem nagrody jubileuszowej. W wyniku realizacji zalecenia nastąpił zwrot bezpodstawnie pobranej nagrody.

Kontrola wydatków z tytułu diet radnych gminy Łapy wykazała nieprawidłowości przy naliczaniu i wypłacaniu diety dla Przewodniczącego Rady Miejskiej w latach 2008 – 2010. W okresie tym Przewodniczący otrzymywał dietę w wysokości przekraczającej maksymalną wysokość diety przysługującej radnemu w ciągu miesiąca na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 lipca 2000 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy. Łączna kwota nadpłaconych diet wyniosła 7.242,46 zł. W trakcie trwania kontroli nadpłacone diety zostały rozliczone.

W ramach czynności kontrolnych ustalono, że podmioty niepubliczne prowadziły na terenie gminy Dąbrowa Białostocka 4 szkoły podstawowe: w Kamiennej Nowej (od 1 września 2009 r.), Reszkowcach, Suchodolinie i Bagnach. Wysokość dotacji przekazywanej miesięcznie na każdego ucznia w szkole prowadzonej przez podmiot niepubliczny ustalana była w aneksie zmieniającym corocznie porozumienie zawierane z podmiotem prowadzącym szkołę. Z zawartych na 2009 r. umów i aneksów wynika, że na ten rok przyjęto i przekazywano dotacje miesięczne na każdego ucznia w różnych wysokościach w poszczególnych szkołach. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty w art. 80 ust. 3 stanowi, że szkole publicznej prowadzonej przez podmiot niepubliczny przysługuje dotacja na każdego ucznia z budżetu jednostki samorządu terytorialnego obowiązanej do prowadzenia danego typu i rodzaju szkół, w wysokości równej wydatkom bieżącym przewidzianym na jednego ucznia w szkołach tego samego typu i rodzaju prowadzonych przez tę jednostkę samorządu terytorialnego, nie niższej jednak niż kwota przewidziana na jednego ucznia szkoły danego typu i rodzaju w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego. Nie ma zatem prawnego umocowania wyliczanie kwoty subwencji na ucznia odrębnie dla każdej szkoły oraz zawieranie umów przewidujących różne kwoty dotacji na ucznia w szkołach tego samego typu i rodzaju. Kontrola wykazała też, że w świetle przywołanej normy prawnej gmina winna przekazać w 2009 r. dotację dla 3 szkół wyższą o: 25.065,60 zł dla SP w Bagnach, 16.473,60 zł dla SP w Suchodolinie i o 43.661,82 zł dla SP w Reszkowcach. Łącznie zaniżono w 2009 r. dotacje o 85.210,02 zł.

Postanowienia art. 80 ust. 3 ustawy o systemie oświaty nakazują także przyznawać podmiotom niepublicznym prowadzącym szkoły publiczne dotację w wysokości nie wyższej niż wydatki przewidziane na jednego ucznia w danym typie i rodzaju szkół prowadzonych przez tę jednostkę. Z naruszeniem tego przepisu dotacja na prowadzenie szkoły podstawowej w Kamiennej Nowej została zawyżona o 27.495 zł.

Burmistrzowi zalecono: ustalanie wysokości dotacji zgodnie z przepisami art. 80 ust. 3 ustawy o systemie oświaty, mając w szczególności na uwadze, że kwota dotacji na ucznia w szkołach tego samego typu i rodzaju nie może być różna dla poszczególnych szkół, rozliczenie z podmiotami prowadzącymi szkoły dotacji nadpłaconej w 2009 r. w wysokości 27.495 zł oraz zaniżonej w łącznej kwocie 85.201,02 zł.

Kontrola wydatków poniesionych w Szkole Podstawowej nr 2 w Czarnej Białostockiej z tytułu zwrotu kosztów podróży służbowych wykazała, że do rozliczenia kosztów podróży pracownicy nie załączali dowodów (biletów) potwierdzających wydatki poniesione na korzystanie ze środków komunikacji  publicznej, ani też pisemnych oświadczeń o dokonanym wydatku i przyczynach braku możliwości jego udokumentowania, tj. dokumentów stanowiących podstawę zwrotu kosztów zgodnie z przepisami § 8a ust. 3 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju. Należy dodać, że z przepisów wewnętrznych obowiązujących w jednostce, wprowadzonych 2 stycznia 2007 r., wynika, że zwrot kosztów przejazdów będzie przysługiwał pracownikom bez dołączania rachunków lub biletów za środek transportu określony przez delegującego z uwzględnieniem przysługującej pracownikowi ulgi na dany środek transportu oraz diety po wcześniejszym uzgodnieniu. Regulacja wewnętrzna stoi więc w sprzeczności z przepisami rozporządzenia regulującymi zasady dokumentowania podstaw dokonania wydatków ze środków publicznych.

Do kierownika jednostki wnioskowano o wyeliminowanie sprzeczności między przepisami wewnętrznymi jednostki a obowiązującym prawem w zakresie zasad dokumentowania poniesionych kosztów podróży; dokonywanie zwrotu poniesionych przez delegowanego kosztów podróży w przypadku ich udokumentowania zgodnie z przepisami rozporządzenia MP i PS z 19 grudnia 2002 r.

Stwierdzono, że gmina Perlejewo uzyskała w 2009 r. dochody z tytułu zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w wysokości 11.006,77 zł, a wydatki na realizację programu profilaktyki i przeciwdziałania alkoholizmowi wyniosły 230 zł. Tak znacząco niskie wykonanie planu wydatków w stosunku do osiągniętych dochodów z tytułu wydanych zezwoleń stanowi naruszenie art. 18² ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, zgodnie z którym dochody z opłat za zezwolenia mają być wykorzystywane na realizację gminnych programów profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz gminnych programów przeciwdziałania narkomanii, i nie mogą być przeznaczane na inne cele. Ponadto poziom wykonanych wydatków świadczy o niezrealizowaniu założeń wymienionych programów na 2009 rok, stanowiących załącznik do uchwały Nr 96/XVIII/08 Rady Gminy w Perlejewie z dnia 30 grudnia 2008 r. W 2009 r. nie funkcjonowała także gminna komisja rozwiązywania problemów alkoholowych, która nie odbyła w okresie objętym kontrolą żadnego posiedzenia.

Wójtowi Gminy zalecono realizację założeń gminnego programu profilaktyki i przeciwdziałania alkoholizmowi i narkomanii, mając na uwadze jedyne dopuszczalne przeznaczenie dochodów pochodzących z opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, a także zapewnienie funkcjonowania gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.

W gminie miejskiej Zambrów stwierdzono nieprawidłowe ustalenie w sprawozdaniu ujemnych różnic pomiędzy wydatkami poniesionymi w 2009 r. na wynagrodzenia nauczycieli i sumy iloczynów średniorocznej liczby etatów i średnich wynagrodzeń, o których mowa w art. 30 ust. 3 Karty Nauczyciela, w trzech stopniach awansu zawodowego – nauczycieli stażystów, mianowanych i dyplomowanych. W wyniku błędów popełnionych przy ustaleniu kwot faktycznie poniesionych wydatków nienależnie wypłacono dodatki nauczycielom mianowanym w kwocie 9.866,65 zł (ujemna różnica faktycznie nie wystąpiła), zaś nauczycielom stażystom i dyplomowanym nie wypłacono należnych dodatków na łączną sumę 39.854,21 zł. W związku z ustaleniami kontroli badana jednostka dokonała korekty sprawozdania, ponownego wyliczenia dodatków i ich wypłat oraz wystąpiła o dobrowolny zwrot dodatków nienależnie wypłaconych.

W gminie Sokółka stwierdzono nieprawidłowe ustalenie średniorocznej liczby etatów nauczycieli mianowanych, skutkujące zaniżeniem o 13.171,68 zł ujemnej różnicy, którą należało wykazać dla tej grypy awansu zawodowego w kol. 10 sprawozdania z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli. Stwierdzono też, że na skutek zaniechania ustalenia osobistych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli oraz sumy osobistych stawek wynagrodzenia zasadniczego wszystkich nauczycieli na danym stopniu awansu zawodowego, a także pominięcia przy ustalaniu kwot dodatków nauczycieli, których stosunek pracy ustał w trakcie 2009 r. jednorazowe dodatki dla poszczególnych nauczycieli zostały wypłacone w nieprawidłowej wysokości. Łączne wydatki poniesione z naruszeniem prawa z omawianego tytułu przez kontrolowaną jednostkę wyniosły 511.487,22 zł. W odpowiedzi na zalecenia Burmistrz zobowiązał się do wypłacenia wyrównań nauczycielom, którzy nie otrzymali dodatków w należnej wysokości oraz podjęcia działań w celu uzyskania dobrowolnego zwrotu dodatków nadpłaconych.

Kontrola udzielenia i realizacji przez gminę Śniadowo zamówienia publicznego na przebudowę dróg powiatowych we wsiach Jakać Młoda i Młynik, realizowanego w ramach pomocy powiatowi łomżyńskiemu, wykazała, iż z wykonawcą tego zamówienia, wybranym w 2008 r. w trybie przetargu nieograniczonego, były Wójt Gminy w dniu 1 lipca 2009 r. zawarł, bez stosowania procedur Prawa zamówień publicznych, dwie umowy na roboty określone jako dodatkowe. Umowę nr 2222-1/7/09 za wynagrodzeniem w wysokości 178.850,32 zł i nr 2222-1/8/09 za wynagrodzeniem w wysokości 36.201,18 zł (łącznie 215.051,50 zł). Ilości i ceny robót objętych umowami z 1 lipca 2009 r. wynikały jedynie z kosztorysów ofertowych sporządzonych przez wykonawcę, niezawierających udokumentowania weryfikacji przez inspektora nadzoru; brak także udokumentowania odnośnie akceptacji przez zamawiającego. Dokumentacja rozliczeniowa robót podstawowych i robót dodatkowych o wartości 178.850,32 zł była prowadzona nierzetelnie. Łącznie z kosztorysów powykonawczych i protokołów odbioru można ustalić m.in., że na drodze powiatowej we wsi Jakać Młoda wykonano przebudowę na odcinku 563,8 mb (przedmiot zamówienia dotyczył odcinka 608,16 mb), a oprócz tego wykonano 126 mb robót na bliżej nieokreślonej drodze gminnej. Mając na uwadze przedmiot zamówienia opisany w s.i.w.z. oraz dokumentację powykonawczą, powiązanie danych zawartych w tych dokumentach z zakresem wykonanych faktycznie robót w sposób pozwalający na odtworzenie przebiegu procesu inwestycyjnego było niemożliwe.

         Odnośnie udzielania pomocy finansowej powiatowi ujawniono też zlecenie przez Wójta w dniu 30 grudnia 2008 r. wykonania projektu przebudowy odcinka ul. Ostrołęckiej w Śniadowie, która to przebudowa nie doszła do skutku, gdyż objęty projektem zakres robót wskazywał na konieczność wykonania niektórych elementów na nieruchomościach niewchodzących w skład pasa drogowego, a ponadto starostwo powiatowe wyraziło sprzeciw do zgłoszonych robót budowlanych, które w istocie wymagały pozwolenia na budowę. Z tego powodu sumę 24.942,90 zł za wykonanie projektu, jako wydatek bez efektu gospodarczego, należy uznać jako stratę budżetu.

Do istotnych nieprawidłowości stwierdzonych podczas kontroli należy również zaliczyć działania byłego Wójta skutkujące dzierżawieniem przez gminę nieruchomości bez określenia zadań, którym przejęte we władanie nieruchomości mają służyć. Miedzy innymi na podstawie umowy dzierżawy zawartej w dniu 15 lipca 2008 r. gmina objęła w dzierżawę od PKP nieruchomość o powierzchni 3.335 m² stanowiącą podjazd dworcowy oraz o powierzchni 982 m² zabudowaną budynkiem byłego dworca w Śniadowie. Uchwałą nr XVIII/106/08 z dnia 7 lipca 2008 r. Rada Gminy wyraziła zgodę na zawarcie umowy na czas nieoznaczony, co było poprzedzone argumentami byłego Wójta nieodpowiadającymi stanowi faktycznemu, w tym jeżeli chodzi o uwarunkowania prawne. W tym zakresie należy wskazać, iż PKP było użytkownikiem wieczystym przedmiotowych nieruchomości (stanowiących własność Skarbu Państwa), co decyduje o sposobie korzystania z nieruchomości – art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a w związku z tym przesądza o możliwym zakresie ich wykorzystywania na potrzeby zadań gminy. Okoliczności tej nie badano przed zawarciem umowy dzierżawy. Jak wskazywał były Wójt w okresie poprzedzającym dzierżawę, nieruchomość wykorzystywana będzie „na cele statutowe gminy”, jednakże nie stwierdzono późniejszych działań w tym zakresie, ani konkretnych zamiarów w tym względzie (brak zabezpieczenia środków w budżecie na rok 2009 i lata następne). W praktyce w okresie dzierżawy nieruchomość ta nie była wykorzystywana do realizacji zadań gminy. W świetle tych faktów należy uznać, że dzierżawa nieruchomości spowodowała stratę dla budżetu gminy w postaci wydatków z tytułu czynszu dzierżawnego, które w okresie od lutego 2009 r. do marca 2010 r. wyniosły 58.158,84 zł. W celu uniknięcia dalszych strat gmina rozwiązała umowę dzierżawy z PKP z dniem 30 czerwca 2010 r., z zachowaniem umownego okresu wypowiedzenia, w którym opłaty dzierżawne wyniosły dodatkowo 7.858,02 zł. Ponadto gmina poniosła wydatki w wysokości 13.797,00 zł na usługi remontowe mające na celu zabezpieczenie dzierżawionego budynku przed niszczeniem. Łącznie dzierżawa omawianej nieruchomości wygenerowała wydatki w wysokości 79.813,86 zł, które należy uznać za naruszające prawo w świetle dopuszczalnych celów przeznaczenia wydatków budżetowych określonych w okresie objętym kontrolą w art. 167 ust. 2 ustawy o finansach publicznych, a od 1 stycznia 2010 r. w art. 216 ust. 2 ustawy o finansach publicznych.

         W wystąpieniu pokontrolnym rekomendowano osobie pełniącej obowiązki Wójta Gminy m.in. rozważenie podjęcia działań w celu zweryfikowania rzetelności dokumentacji robót na drodze powiatowej we wsi Jakać Młoda względem rzeczywistego przebiegu procesu inwestycyjnego, faktycznej ilości wykonanych robót oraz ich kosztów.

         Przeprowadzona w gminie Supraśl kontrola realizacji umów na budowę ul. Modrzewiowej i ul. Klonowej wykazała ponoszenie wydatków publicznych tytułem wynagrodzenia wykonawców z naruszeniem art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych i postanowień zawartych umów, poprzez:

- wypłacenie wykonawcy ul. Modrzewiowej wynagrodzenia za całość przedmiotu zamówienia – 281.483,21 zł, pomimo, iż zakres robót wykonanych był mniejszy o 45 mb nawierzchni w stosunku do umowy. Wartość robót niewykonanych, według protokołu, który stanowił podstawę do ich rozliczenia, wynosiła 42.038,56 zł;

- wypłacenie wykonawcy ul. Klonowej wynagrodzenia za całość przedmiotu zamówienia w kwocie 221.500 zł, pomimo, iż zakres robót wykonanych był mniejszy o 41,5 mb nawierzchni w stosunku do umowy. Według protokołu, który stanowił podstawę do rozliczenia robót niewykonanych ich wartość wynosiła 28.792,32 zł. Nadpłacone wynagrodzenia były rozliczane z wykonawcami przy innych robotach budowlanych zamawianych przez gminę. Jednakże w obu przypadkach przez okres blisko 5 miesięcy wykonawcy dysponowali kwotami wypłaconymi bezpodstawnie z budżetu w łącznej kwocie 70.830,88 zł.

W zakresie wydatków bieżących kontrolą objęto m.in. wydatki związane z utrzymaniem dróg gminnych w latach 2008-2009, polegającym na bieżącym żwirowaniu i żużlowaniu oraz równaniu dróg. Stwierdzono m.in. nadpłatę wynagrodzenia wykonawcy, w świetle postanowień zawartej umowy, na kwotę 2.050,05 zł.

W wystąpieniu pokontrolnym wnioskowano o zaniechanie wypłacania wykonawcom zamówień publicznych nienależnych wynagrodzeń, tj. wynagrodzeń za niewykonane roboty. W związku z realizacją zaleceń Burmistrz poinformował m.in. o wystąpieniu do wykonawcy o zwrot nienależnego wynagrodzenia w kwocie 2.050,05 zł.

Przeprowadzona w gminie Szudziałowo kontrola zlecenia i realizacji zadania inwestycyjnego pn. „Przebudowa dróg dojazdowych w istniejącym pasie drogowym w obrębie geodezyjnym Szudziałowo, Nowinka, Biały Ług, Słójka Borowszczyzna, Talkowszczyzna wykazała m.in., że dokumentacja zamówienia określała przedmiar robót w kosztorysach nr 1 i 2, z których pierwszy dotyczył robót na odcinku 1,610 km, natomiast drugi na odcinku 2,104 km. W związku z ustaleniami poczynionymi w trakcie badania prawidłowości udzielenia i realizacji zamówienia były Wójt Gminy podniósł, iż nastąpił błąd w specyfikacji istotnych warunków zamówienia w zakresie opisu przedmiotu zamówienia, ponieważ postępowaniem przetargowym powinien być objęty jedynie odcinek dróg o długości 1,610 km. Z uwagi na treść wyjaśnienia należy wskazać, że w świetle ustawy Prawo zamówień publicznych wystąpienie tego rodzaju błędu w zakresie opisu przedmiotu zamówienia winno skutkować unieważnieniem postępowania. Wskazaną okoliczność należy bowiem uznać za wadę, która stanowiła przeszkodę w zawarciu ważnej umowy – art. 93 ust. 1 pkt 7 ustawy. Mimo zamiaru realizacji robót jedynie na krótszym odcinku dróg zamawiający zawarł umowę opiewającą na kwotę 267.697,39 zł, która stosownie do oferty wykonawcy (Zakład Murarski W. Krahel, E. Krahel-Rowińska) stanowiła wynagrodzenie za całość przedmiotu zamówienia określonego w specyfikacji. Kwota ta została też w całości wypłacona wykonawcy, który zrealizował roboty na jednym odcinku. Wynagrodzenie za ten zakres robót, według kosztorysu ofertowego wykonawcy, winno wynosić 118.933,81 zł. Ujawniono, że w celu uzyskania całości wynagrodzenia przy rozliczeniu jedynie robót z I etapu, w kosztorysie powykonawczym dokonano zmian zwiększających w odniesieniu do przedmiaru robót oraz podniesiono ceny niektórych materiałów. Zamawiający wydatkował zatem bezpodstawnie kwotę 148.763,58 zł, jednakże kwota 248.270 zł ponownie znalazła się w budżecie jako dochód, ponieważ podwykonawcą zadania była gminna jednostka budżetowa – Zakład Gospodarki Komunalnej.

         W wystąpieniu pokontrolnym zawarto szereg wniosków o przestrzeganie przepisów Prawa zamówień publicznych i aktów wykonawczych do tej ustawy oraz zapewnienie rzetelności procesu inwestycyjnego, m.in. unieważnianie postępowań o udzielenie zamówienia publicznego w przypadku wystąpienia przesłanek określonych w art. 93 ust. 1 Prawa zamówień publicznych; wypłacanie wykonawcom wynagrodzeń odpowiadających zakresowi zrealizowanego zadania i jego cenie podanej w ofercie; zaniechanie rozliczania robót kosztorysami powykonawczymi zawierającymi inne ceny jednostkowe niż oferta wykonawcy.

Kontrola realizacji przez gminę Klukowo procesu inwestycyjnego przy budowie boiska sportowego objętego dofinansowaniem w ramach programu „Orlik 2012” wykazała rozbieżności między dokumentacją określającą przedmiot zamówienia a faktycznie wykonanymi robotami. W wyniku oględzin zrealizowanej inwestycji stwierdzono niewykonanie lub wykonanie niezgodnie z dokumentacją projektową niektórych robót. W odniesieniu do ustaleń kontroli Wójt podniósł, iż były wykonywane roboty zamienne i dodatkowe „zgodnie z protokołem konieczności z 10 września 2009 r.”. Ustalenia tego protokołu nie miały odzwierciedlenia w dokumentacji procesu inwestycyjnego, tj. dzienniku budowy czy aneksie do umowy zmieniającym zakres robót, nadto część wskazanych w nim robót nie miała związku z zadaniem inwestycyjnym. W protokole końcowym odbioru komisja stwierdziła, że roboty zostały wykonane zgodnie z normami i zakresem umowy. Kierownik budowy i inspektor nadzoru również potwierdzili w złożonych oświadczeniach, że obiekt budowlany wykonano m.in. zgodnie z projektem budowlanym.

         W związku z realizacją wniosków pokontrolnych Wójt Gminy poinformował m.in., że wykonawca inwestycji zobowiązał się do wykonania cokołu ogrodzeniowego wraz z fundamentem pod ogrodzeniem kompleksu boisk do końca maja 2011 r. Wartość kosztorysowa tych robót wynosiła ok. 23.300 zł.

Podczas problemowej kontroli gospodarki finansowej Zespołu Szkół w Czarnej Wsi Kościelnej badaniu poddano m.in. zamówienia i realizację dostaw oleju opałowego lekkiego w roku 2009 i w roku 2010. Stwierdzono m.in., że w umowach podpisanych z wybranym wykonawcą dostaw wskazano, iż cena ulegnie „stosownej zmianie” w przypadku zmiany cen zakupu oleju dostarczanego przez producenta lub wzrostu kosztów transportu. Możliwość zmiany ceny ofertowej nie była przewidziana w treści specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Wskazania wymaga ponadto, że tak ogólnie opisane podstawy do zmiany ceny (w szczególności brak obowiązku udokumentowania przez wykonawcę powodu zmiany ceny) nie dawały zamawiającemu żadnej możliwości weryfikacji, czy zamówienie w istocie realizowane jest na warunkach najkorzystniejszej oferty. Łączne wydatki z tytułu dostaw oleju opałowego w latach 2009 – 2010, poniesione bez rzetelnego udokumentowania co prawidłowości ich wysokości, wyniosły 92.697,02 zł.

Kierownikowi jednostki kontrolowanej rekomendowano zawieranie w umowie postanowień o możliwości zmiany cen dostaw oleju opałowego wyłącznie w przypadku określenia takiej ewentualności w specyfikacji istotnych warunków zamówienia; określanie zasad dokumentowania zmiany cen dostaw oleju w sposób umożliwiający zamawiającemu zweryfikowanie, czy stosowane przez wykonawcę ceny odpowiadają warunkom przedstawionym w najkorzystniejszej ofercie.

7. W zakresie zamówień publicznych:

- nieprzestrzeganie zasady powszechności stosowania ustawy Prawo zamówień publicznych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 7 jednostkach kontrolowanych;

- dokonywanie dzielenia zamówienia na części lub zaniżania jego wartości w celu uniknięcia stosowania reżimu ustawy – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 2 jednostkach kontrolowanych;

- nieokreślenie lub nieprawidłowe określenie wartości zamówienia – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 13 jednostkach kontrolowanych;

- nieprawidłowe opracowanie specyfikacji istotnych warunków zamówienia – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 16 jednostkach kontrolowanych;

- naruszenie obowiązku zamieszczania ogłoszeń o postępowaniu bądź o zawarciu umowy – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 11 jednostkach kontrolowanych, a także nieprawidłowe sporządzenie ogłoszenia (w 3 jednostkach);

- nieokreślenie lub nieprawidłowe określenie organizacji, trybu pracy oraz zakresu obowiązków członków komisji przetargowej – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 10 jednostkach kontrolowanych;

- niezłożenie oświadczeń o braku lub istnieniu okoliczności powodujących wyłączenie osoby wykonującej czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 6 jednostkach kontrolowanych;

- nieodrzucenie nieprawidłowej oferty – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 5 jednostkach kontrolowanych;

- nieżądanie od wykonawców dokumentów potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 8 jednostkach kontrolowanych;

- nieprzestrzeganie określonych ustawą zasad wykluczania wykonawców z postępowania – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 9 jednostkach kontrolowanych;

- zaniechanie unieważnienia postępowania w przypadkach wymaganych ustawą – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 3 jednostkach kontrolowanych;

- nieprzestrzeganie zasady wyboru oferty najkorzystniejszej – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 3 jednostkach kontrolowanych;

- nieprawidłowości w ustalaniu lub pobieraniu wadium (w 4 jednostkach kontrolowanych) bądź zabezpieczenia należytego wykonania umowy (w 6 jednostkach);

- niesporządzenie lub nieprawidłowe sporządzenie protokołu postępowania o udzielenie zamówienia publicznego – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 12 jednostkach kontrolowanych;

- nierealizowanie bądź nienależyte realizowanie obowiązku zawiadomienia o wyborze oferty, ofertach odrzuconych, wykonawcach wykluczonych z postępowania – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 5 jednostkach kontrolowanych.

W ramach kontroli wydatków bieżących gminy Jedwabne badaniu poddano prawidłowość udzielenia zamówienia publicznego na wykonanie usługi dowozu dzieci do Gimnazjum i Szkoły Podstawowej w Jedwabnem. W wyniku kontroli stwierdzono, że zamówienia udzielono wykonawcy – Pośrednictwo Handlowo-Ubezpieczeniowe Barbara Skrodzka z Jedwabnego, który nie spełniał warunków udziału w postępowaniu określonych przez zamawiającego w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, mimo przedłożenia wraz z ofertą umowy o podwykonawstwo zawartej z firmą PH-T „ROBIN”, która zobowiązała się do wykonywania usługi dowozu. Ubiegający się o zamówienie wykonawca nie spełniał bowiem warunku dysponowania potencjałem technicznym do wykonania zamówienia, określonym przez zamawiającego w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, nie udokumentował też warunku posiadania wiedzy i doświadczenia w zakresie przedmiotu zamówienia. Podkreślenia wymaga też fakt, że w zakresie wymogu posiadania niezbędnych uprawnień do wykonania zamówienia wykonawca opierał się na licencji w zakresie wykonywania transportu drogowego osób, która została wydana dla podwykonawcy zamówienia. W świetle art. 22 ust. 1 pkt. 1 ustawy obowiązek posiadania licencji (czyli uprawnień do wykonywania określonej działalności) przypisany jest wykonawcy ubiegającemu się o zamówienie publiczne, a więc przyszłej stronie umowy. Posiadanie uprawnień przez podwykonawcę nie skutkuje uznaniem wykonawcy za podmiot spełniający warunki udziału w postępowaniu. Zauważyć tu należy, iż obowiązujące obecnie przepisy Prawa zamówień publicznych, w art. 26 ust. 2b, wskazują wprost na możliwość polegania przez wykonawcę na wiedzy i doświadczeniu, potencjale technicznym, osobach zdolnych do wykonania zamówienia lub zdolnościach finansowych innych podmiotów (warunki udziału w postępowaniu z art. 22 ust. 1 pkt 2-4 ustawy). Zatem obecnie obowiązujące przepisy również wymagają, aby to wykonawca ubiegający się o zamówienie posiadał uprawnienia do wykonywania określonej działalności lub czynności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania.

Wobec przedstawionych okoliczności należy stwierdzić, iż zamawiający winien był wykluczyć wykonawcę z postępowania, na podstawie obowiązującego wówczas art. 24 ust. 1 pkt 10 i ust. 2 pkt 3 Prawa zamówień publicznych, oraz z uwagi na fakt, iż wykonawca ten był jedynym ubiegającym się o udzielenie zamówienia, unieważnić postępowanie na podstawie przesłanki z art. 93 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 4 ustawy. Zamawiający dokonał wyboru wykonawcy i udzielił mu zamówienia umową z dnia 28 sierpnia 2008 r. na czas określony od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2011 r. W okresie do końca 2009 roku wydatkowano tytułem wynagrodzenia wykonawcy kwotę 105.791,97 zł.

Kontrola ujawniła również, że dokumentacja postępowania nie zawiera oświadczenia Burmistrza, który wykonywał czynności w postępowaniu, o zajściu lub braku wystąpienia okoliczności powodujących obowiązek wyłączenia z postępowania, wyspecyfikowanych w art. 17 ust. 1 Prawa zamówień publicznych. Oświadczenie to, jak wyraźnie wymaga art. 17 ust. 2 ustawy, powinno być złożone na piśmie pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania

W wystąpieniu pokontrolnym zalecono zapewnienie w zakresie udzielania zamówień publicznych: dokonywania oceny spełniania przez wykonawców warunków udziału w postępowaniu zgodnie z postanowieniami zawartymi w specyfikacji istotnych warunków zamówienia; wykluczania z udziału w postępowaniu wykonawców, którzy nie spełniają wymaganych warunków udziału; składania przez Burmistrza oświadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 2 Prawa zamówień publicznych, w przypadku wykonywania czynności w postępowaniu o udzielenie zamówienia.

Kontrola prawidłowości udzielenia przez gminę Bargłów Kościelny w trybie przetargu nieograniczonego zamówienia publicznego na dostawę żużlu na drogi gminne w 2009 r. wykazała, że wartość zamówienia ustalono na kwotę 152.230 zł, co stanowiło 39.287 euro. Jak wynika z protokołu postępowania, bezpośrednio przed otwarciem ofert zamawiający podał, iż zamierza przeznaczyć na finansowanie zamówienia kwotę 195.000 zł brutto. W sesji otwarcia ofert nie uczestniczył żaden wykonawca. Według dokumentacji postępowania do upływu terminu składania ofert zostały złożone 2 oferty zawierające ceny 264.740 zł i 185.830 zł. Zgodnie ze specyfikacją istotnych warunków zamówienia oferta składała się z dwóch części, tj. formularza ofertowego i formularza cenowego. W przypadku jednej z ofert stwierdzono, że do formularza ofertowego są dołączone dwa wypełnione formularze cenowe zawierające ceny brutto 185.830 zł i 153.720 zł. Oględziny oferty wykazały, że dokumenty składające się na ofertę były rozszywane i ponownie zszywane. Z ustaleń kontroli wynika, że nie podjęto żadnych czynności w celu wyjaśnienia sytuacji zawarcia w ofercie dwóch różnych formularzy cenowych. W złożonym wyjaśnieniu przewodniczący komisji poinformował, iż komisja stwierdziła, że drugi formularz cenowy (na kwotę 153.720 zł) wykonawca załączył omyłkowo. Należy zauważyć, że formularz cenowy stanowił podstawowy element oferty. Zgodnie z art. 82 ust. 1 Prawa zamówień publicznych wykonawca może złożyć jedną ofertę. W badanym postępowaniu dokumentacja zawiera dwie oferty cenowe jednego wykonawcy za wykonanie przedmiotu zamówienia. Oferta wykonawcy nie odpowiadała zatem wymaganiom specyfikacji istotnych warunków zamówienia i postanowieniom art. 82 ust. 1 Prawa zamówień publicznych. Powinno to skutkować odrzuceniem oferty na podstawie art. 89 ust. 2 Prawa zamówień publicznych. Zamawiający mimo opisanej sytuacji dokonał wyboru oferty i w dniu 24 lutego 2009 r. zawarł umowę z wykonawcą na zakup i dostawę żużlu paleniskowego.

Badaniem objęto również prawidłowość udzielenia zamówienia publicznego na remont Ośrodka Zdrowia w Bargłowie Kościelnym w trybie przetargu nieograniczonego. Zamawiający w specyfikacji określił szereg wymogów w zakresie dokumentów, jakie wykonawcy winni złożyć w celu potwierdzenia spełniania warunków udziału w postępowaniu. Oferty złożyło 7 wykonawców. Stwierdzono, że zamawiający poddał ocenie spełnianie przez wykonawców jedynie niektórych spośród ustanowionych warunków udziału w postępowaniu i w ten sposób stwierdził, że warunki udziału zostały przez wykonawców spełnione i wybrał ofertę z najniższą ceną. Z przeprowadzonej podczas kontroli analizy ofert wynika, że wszystkie wymagane dokumenty złożył tylko jeden wykonawca (cena oferty szósta w kolejności licząc od najtańszej). Między innymi żaden z pozostałych wykonawców nie złożył oświadczenia o spełnianiu warunków wskazanych przepisami art. 22 ust. 1 Prawa zamówień publicznych. Oferta wybranego wykonawcy nie zawierała również wykazu robót budowlanych, dokumentów potwierdzających, że roboty zostały wykonane należycie (np. referencji), wykazu osób, które pełnić będą funkcje kierownika budowy i kierowników robót, kserokopii uprawnień budowlanych zaświadczeń z Oddziałów Izby Inżynierów Budownictwa. Nie stwierdzono, aby zamawiający zastosował się do obowiązku spoczywającego na nim z mocy art. 26 ust. 3 Prawa zamówień publicznych i wezwał wykonawców do uzupełnienia brakujących dokumentów w określonym terminie. Jak stanowił art. 24 ust. 2 pkt 3 Prawa zamówień publicznych, w brzmieniu obowiązującym w tym postępowaniu, z postępowania o udzielenie zamówienia wyklucza się wykonawców, którzy nie złożyli oświadczenia o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu lub dokumentów potwierdzających spełnianie tych warunków lub złożone dokumenty zawierają błędy, z zastrzeżeniem art. 26 ust. 3 (obecnie wymóg wykluczenia z postępowania wykonawców, którzy nie wykazali spełniania warunków udziału w postępowaniu ustanawia art. 24 ust. 2 pkt 4 ustawy). Zatem zamawiający, naruszając przywołane przepisy ustawy, dokonał wyboru oferty wykonawcy, który nie udokumentował spełniania warunków udziału w postępowaniu, jak zaś stanowi art. 7 ust. 3 ustawy zamówienia można udzielić wyłącznie wykonawcy wybranemu zgodnie z przepisami Prawa zamówień publicznych. Umowa o roboty budowlane z dnia 15 sierpnia 2009 r. opiewała na kwotę 74.088,55 zł.

         Do Wójta Gminy wnioskowano w wystąpieniu pokontrolnym m.in. o: odrzucanie ofert wykonawców zawierających więcej niż jedną propozycję ceny, jako sprzecznych z ustawą; dokonywanie oceny spełniania przez wykonawców wszystkich określonych specyfikacją warunków udziału w postępowaniu; wzywanie wykonawców do uzupełnienia brakujących dokumentów w określonym terminie; wykluczanie z postępowania wykonawców, którzy nie wykazali spełniania warunków udziału w postępowaniu.

Zakresem kontroli doraźnej w Zespole Szkół w Kuleszach Kościelnych objęto czynności związane z przygotowaniem, przeprowadzeniem oraz realizacją zamówienia publicznego na dostawę do Zespołu Szkół oleju opałowego lekkiego w sezonie grzewczym 2009/2010. Kontrola ofert złożonych przez 4 wykonawców ubiegających się o zamówienie w przetargu nieograniczonym wykazała, że komisja przetargowa dokonała nieprawidłowej oceny ofert, mającej wpływ na wynik postępowania o udzielenie zamówienia. Jedynym kryterium wyboru oferty najkorzystniejszej była całkowita cena dostawy 1 litra oleju, ustalona według formularza ofertowego z uwzględnieniem ceny zakupu netto, marży (niepodlegającej zmianie) oraz podatku VAT. Komisja uznała wszystkie oferty za spełniające wymagania specyfikacji. W związku ze złożeniem przez dwóch wykonawców: P.P.H.U. „WAGAT” sp. j. i PH-U „ŻAR” ofert o takiej samej cenie (2 zł brutto za litr) zamawiający wezwał tych wykonawców na podstawie art. 91 ust. 5 ustawy do złożenia ofert dodatkowych, a po ich złożeniu dokonał wyboru oferty P.P.H.U. „WAGAT” Sp. j. z ceną 1,96 zł za litr oleju. Oferta tego wykonawcy zawierała najniższą cenę zakupu netto (niższą o 0,19 zł od kolejnej pod tym wglądem oferty) oraz najwyższą marżę. Rozstrzygnięcie przetargu zostało oprotestowane pismem z dnia 13 października 2009 r. przez firmę „PLUS”, która domagała się odrzucenia ofert innych wykonawców. Protest ten został przez zamawiającego w dniu 26 października 2009 r. oddalony w całości jako bezpodstawny. Między innymi w odniesieniu do oferty firmy „WAGAT” protestujący podnosił, iż zawiera ona rażąco niską cenę i jej złożenie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji. Z przedstawionej kontrolującym dokumentacji postępowania wynika, że w związku ze złożonym protestem firma „WAGAT” pismem z 23 października 2009 r. przesłała zamawiającemu kopie faktur o numerach 10280133662 oraz 1028013302 poświadczających podaną w ofercie podstawowej i ofercie dodatkowej cenę zakupu oleju jednocześnie zastrzegając, że stanowią one tajemnicę przedsiębiorstwa i nie mogą być udostępniane osobom trzecim, a szczególnie innym podmiotom biorącym udział w postępowaniu (w treści specyfikacji zamawiający nie wymagał dokumentowania ceny zakupu). Z przedłożonych faktur wynika, że firma nabyła u producenta Rafineria Trzebinia S.A. olej opałowy Eko-C. Na podstawie informacji opublikowanych na stronie internetowej tego producenta kontrolujący stwierdzili, że olej opałowy Eko-C jest olejem ciężkim. Specyfikacja istotnych warunków zamówienia stanowiła natomiast, że przedmiotem postępowania była dostawa oleju opałowego lekkiego. Ustalenia kontroli prowadzą do wniosku, że wykonawca ustalił cenę oferty w oparciu o cenę netto zakupu litra ciężkiego oleju opałowego, który nie był przedmiotem zamówienia. W związku z tym, oferta firmy „WAGAT” podlegała odrzuceniu na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2, ponieważ nie dotyczyła przedmiotu zamówienia określonego w specyfikacji (zamawiający nie odrzucił tez ofert dwóch innych wykonawców: z powodu niezgodności ze specyfikacją oraz z uwagi na błędy w obliczeniu ceny (art. 89 ust. 1 pkt 6 ustawy)). Wydatki budżetowe tytułem wynagrodzenia wykonawcy wybranego niezgodnie z przepisami o zamówieniach publicznych wyniosły 137.155,38 zł (z dokumentów odbioru oleju wynikało, że przedmiotem dostaw był olej opałowy lekki).

Kierownikowi jednostki kontrolowanej zalecono zapewnienie wnikliwego badania treści złożonych ofert pod kątem zgodności ze specyfikacją istotnych warunków zamówienia oraz przepisami ustawy, w tym celem prawidłowego wyboru oferty najkorzystniejszej.

Kontrola wydatków poniesionych na dowożenie uczniów do szkół w Biurze Obsługi Szkół w Drohiczynie wykazała, iż dowóz uczniów do szkół zapewnia m.in. PKS w Siemiatyczach, z którym co roku zawierane są umowy. Nie stwierdzono dokumentacji potwierdzającej, aby przy wyborze przewoźnika były stosowane procedury ustawy Prawo zamówień publicznych. Wartość biletów zakupionych w 2009 r. wyniosła 157.137,40 zł. Na rok szkolny 2008/2009 umowa została zawarta przez Burmistrza Drohiczyna w dniu 28 sierpnia 2008 r., a na rok 2009/2010 przez kierownika biura – 28 sierpnia 2009 r. Okazano dokumentację, z której wynika, że PKS Siemiatycze – wykonawca zamówienia – uzyskał interpretację w przedmiocie możliwości organizowania w trybie z wolnej ręki dowozu uczniów do szkół poprzez wykup miesięcznych biletów przy wykorzystaniu przewozów regularnych. Z opinii wynika, iż podjęcie decyzji o udzieleniu zamówienia z wolnej ręki na zakup biletów, z przesłanki wskazanej w art. 67 ust. 1 pkt 1 lit. a) Prawa zamówień publicznych, musi być poprzedzone analizą zamawiającego, czy zapewnienie wykonania przedmiotu zamówienia może być spełnione tylko przez jednego wykonawcę. W wyjaśnieniu kierownik Biura podniósł, iż wyboru wykonawcy dokonano w trybie z wolnej ręki, gdyż PKS Siemiatycze jest jedynym przewoźnikiem na terenie gminy Drohiczyn, który może zrealizować przedmiot zamówienia. Należy jednakże wskazać, że udzielenie zamówienia z wolnej ręki może nastąpić po przeprowadzeniu negocjacji z wykonawcą, o czym stanowi art. 66 ustawy. W zaproszeniu do negocjacji skierowanym do wykonawcy zamieszcza się informacje niezbędne do przeprowadzenia postępowania, w tym istotne dla stron postanowienia, które będą zawarte w treści umowy. Najpóźniej z zawarciem umowy wykonawca składa oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu. W trakcie prowadzonego postępowania istnieje również obowiązek sporządzenia w formie pisemnej protokołu z przeprowadzonego postępowania w zakresie wskazanym w art. 96 ustawy. Nie okazano dokumentacji potwierdzającej, aby czynności te zostały przez zamawiającego dokonane, co wskazuje, że wyboru przewoźnika dokonano z pominięciem przepisów Prawa zamówień publicznych.

Kontrola wydatków poniesionych przez Biuro na zakup paliwa do autobusów szkolnych wykazała, iż wartość netto zakupionego oleju napędowego wyniosła w 2009 r. 54.497,23 zł, co stanowiło równowartość 14.056,18 euro. Zakupu paliwa dokonywano u dostawcy, który nie został wybrany w trybie Prawa zamówień publicznych. Jak ustalono podczas kontroli, w latach 2006-2008 wartość rocznych zakupów paliwa przekraczała każdorazowo kwotę wymagającą stosowanie procedur Prawa zamówień publicznych i wynosiła od 16.149,19 euro do 18.727,23 euro. Zgodnie z art. 4 pkt 8 Prawa zamówień publicznych, dokonywanie wyboru dostawcy może być dokonane z pominięciem procedur wynikających z ustawy w sytuacji, gdy wartość zamówienia nie przekracza kwoty 14.000 euro.

         Zbadane, w ramach kontroli problemowej w Biurze Obsługi Szkół, zamówienie publiczne udzielone w styczniu 2009 r. w trybie zapytania o cenę przez dyrektora Zespołu Szkół w Drohiczynie na zakup oleju opałowego wykazało natomiast, że w postępowaniu została złożona 1 oferta, co zgodnie z art. 93 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo zamówień publicznych stanowiło przesłankę do unieważnienia postępowania, gdyż w trybie zapytania o cenę można dokonać wyboru oferty tylko wówczas, gdy zostały złożone co najmniej 2 oferty niepodlegające odrzuceniu. Mimo tej okoliczności zamawiający dokonał wyboru oferty i podpisał umowę z wykonawcą. Wartość dostaw wyniosła 86.376 zł. Do dyrektora Zespołu skierowano odrębne pismo wskazujące na zaistniałe nieprawidłowości.

Kontrola procedury udzielenia przez gminę Szudziałowo zamówienia publicznego na remont rolniczej drogi dojazdowej Słoja i Knyszewicze Duże wykazała m.in., że wymagano przedłożenia przez oferentów, jako warunku udziału w postępowaniu, dokumentu potwierdzającego dysponowanie własnymi złożami żwiru lub oświadczenia o jego zakupie z legalnego źródła, co nie mieściło się w zakresie określonym przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 maja 2006 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy, oraz form, w jakich dokumenty te mogą być składane. Oferta wybranego wykonawcy Zakładu Murarskiego W. Krahel, E. Krahel-Rowińska na kwotę 321.628,77 zł nie była zgodna ze specyfikacją, co powinno skutkować jej odrzuceniem. Przedłożony kosztorys ofertowy zawierał bowiem pozycję niewynikającą z dokumentacji projektowo-kosztorysowej, tj. poz. „Dodatek za każdy rozp. 1 km transportu ziemi samochodami samowyładowczymi po terenie lub drogach gruntowych” o wartości 34.803,45 zł. Wykonawca powierzył realizację części robót podwykonawcy, którym był Zakład Gospodarki Komunalnej w Szudziałowie, co nastąpiło niezgodnie z treścią oferty w świetle art. 36 ust. 4 Prawa zamówień publicznych i bez zachowania procedury określonej w art. 647¹ k.c. Między innymi nie zostało konkretnie określone, jakie pozycje kosztorysu ofertowego wykonawcy objęte zostały umową o podwykonawstwo. Według uzyskanych wyjaśnień, ZGK wykonywał roboty wyszczególnione w kilku pozycjach kosztorysów wykonawcy, ich koszt według oferty wykonawcy wynosił 174.182,75 zł, podczas gdy umowa o podwykonawstwo ustalała ich wartość na 201.300 zł.

Czynnościami kontrolnymi objęto również postępowanie dotyczące przetargu nieograniczonego na wykonanie boisk sportowych w ramach budowy kompleksu „Moje Boisko – Orlik 2012”. Wykonawcą wyłonionym w postępowaniu był Zakład Murarski W. Krahel. Istotną nieprawidłowość stanowił fakt, że oferty złożone przez 3 wykonawców ubiegających się o zamówienie były rozbieżne z przedmiarem robót wynikającym ze specyfikacji istotnych warunków zamówienia po zmianach, przy czym przedmiot zamówienia nie został określony w sposób należyty. Nadto oferta wybranego wykonawcy była droższa od oferty innego wykonawcy – firmy Media Stadion w zakresie części przedmiotu zamówienia, które obaj wykonawcy skosztorysowali. Szczegółowe badanie dokumentacji przetargowej wykazało, że postępowanie zostało przeprowadzone z naruszeniem podstawowych zasad udzielania zamówień publicznych. Świadczy o tym w szczególności brak przejrzystości w opisie przedmiotu zamówienia w s.i.w.z., przyjęcie przez zamawiającego jako prawidłowych ofert dotyczących innego niż w s.i.w.z. przedmiotu zamówienia, a także wyboru oferty Zakładu Murarskiego, która była ofertą droższą od oferty Media Stadion, czyli okoliczności naruszające przepisy art. 2 pkt 5, art. 7 ust. 1, art. 29 ust. 1 i 2, art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 93 ust. 1 pkt 1 Prawa zamówień publicznych. Sposób wyjaśniania kontrolującym przez Wójta Gminy przyczyn rozbieżności w opisie przedmiotu zamówienia między s.i.w.z. i ofertami świadczy zaś o niezrozumieniu znaczenia funkcji opisu przedmiotu zamówienia dla prawidłowości prowadzonego postępowania oraz obowiązków spoczywających na zamawiającym w tym zakresie, wynikających z art. 29 ust. 1 i 2 oraz art. 31 Prawa zamówień publicznych. Zgodnie z tymi przepisami zamawiający opisuje przedmiot zamówienia w sposób jednoznaczny, wyczerpujący i nieutrudniający uczciwej konkurencji. Dokonywanie przez wykonawcę zmian w opisie przedmiotu zamówienia stanowi okoliczność, która powinna skutkować odrzuceniem oferty jako sprzecznej ze specyfikacją, a nie czynność wyręczającą zamawiającego w zakresie obowiązku rzetelnego opisania przedmiotu robót. Wartość umowna robót zleconych z naruszeniem zasad udzielania zamówień publicznych wyniosła 919.599,93 zł.

         W wystąpieniu pokontrolnym wnioskowano o: rzetelne i jednoznaczne opisywanie przedmiotu zamówienia, mając na uwadze, że jest to jeden z podstawowych obowiązków zamawiającego, którego właściwa realizacja jest niezbędnym warunkiem prawidłowego przeprowadzenia postępowania, w tym oceny ofert i wyboru oferty najkorzystniejszej; odrzucanie ofert zawierających opis przedmiotu zamówienia niezgodny ze specyfikacją istotnych warunków zamówienia; dokonywanie wyboru ofert z najniższą ceną w zakresie porównywalnego zakresu zamówienia; unieważnianie postępowań o udzielenie zamówienia publicznego w przypadku wystąpienia przesłanek określonych w art. 93 ust. 1 Prawa zamówień publicznych; udzielanie wyjaśnień co do treści specyfikacji na wszystkie złożone w terminie zapytania.

Analiza zgodności ofert złożonych w postępowaniu prowadzonym przez gminę Dąbrowa Białostocka na przebudowę drogi powiatowej nr 1248B Dąbrowa Białostocka – Ostrowie z wymaganiami zamawiającego zawartymi w s.i.w.z. wykazała, że wykonawca konsorcjum firm KAMPOL i BRUKPOL nie udokumentował spełniania warunków udziału w postępowaniu w zakresie dysponowania narzędziami i urządzeniami, w tym m.in. laboratorium wyposażonym w niezbędny sprzęt do przeprowadzenia wymaganych w SST badań, a także wskazania osób (podmiotów) właściwych do realizacji określonych czynności, które posiadają kwalifikacje niezbędne do wykonania zamówienia m.in. w zakresie obsługi laboratoryjnej i obsługi geodezyjnej. Mimo braku wymienionych dokumentów, zamawiający dokonał wyboru oferty konsorcjum KAMPOL i BRUKPOL i zawarł z nim umowę w sprawie zamówienia publicznego na kwotę 1.022.703,19 zł.

8. W zakresie spraw majątkowych:

- brak uregulowania formalnych podstaw władania nieruchomościami przez gminne jednostki organizacyjne – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 14 gminach;

- niepodjęcie uchwały w sprawie zasad gospodarowania nieruchomościami, o której mowa w art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a) ustawy o samorządzie gminnym (w 5 gminach) lub niedostosowanie postanowień uchwały do obowiązującego brzmienia przepisu ustawy, zwłaszcza poprzez nieokreślenie zasad wynajmowania i wydzierżawiania nieruchomości na czas nieokreślony (w 13 gminach);

- niesporządzenie planu wykorzystania zasobu nieruchomości – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 15 kontrolowanych gminach;

- niepodjęcie uchwały w sprawie wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy, w tym skutkujące nieprawidłowym określaniem stawek czynszowych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 12 gminach;

- niezawieranie w informacjach o stanie mienia komunalnego wszystkich wymaganych danych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 4 kontrolowanych gminach;

- nieprzestrzeganie przepisów prawnych określających tryb sprzedaży nieruchomości, w szczególności dotyczących zasad upublicznienia sprzedaży, sposobu przeprowadzania przetargów na zbycie nieruchomości – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 15 kontrolowanych gminach;

- nieprzestrzeganie przepisów prawa przy innym niż sprzedaż rozdysponowaniu mienia komunalnego (najem, dzierżawa), w szczególności brak upublicznienia zamiaru udostępnienia nieruchomości, bezpodstawne zaniechanie trybu przetargowego wyłonienia najemcy bądź dzierżawcy, udostępnianie nieruchomości przez trwałych zarządców bez wymaganej zgody – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 21 jednostkach kontrolowanych,

- nieprzeprowadzenie inwentaryzacji albo przeprowadzanie inwentaryzacji rzeczowych składników majątkowych w sposób nieodpowiadający przepisom ustawy o rachunkowości bądź wewnętrznym instrukcjom oraz zaniechanie rozliczenia inwentaryzacji w księgach rachunkowych tego roku, na który przypadał termin inwentaryzacji – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 17 jednostkach kontrolowanych;

- nieprawidłowa ewidencja księgowa środków trwałych, w szczególności poprzez niewłaściwą ich wycenę, niewłaściwe prowadzenie ewidencji analitycznej poszczególnych obiektów inwentarzowych, w tym niezapewniające należytej ich ochrony i identyfikacji.

Analiza postanowień uchwały Rady Gminy Mielnik z dnia 20 marca 2003 roku w sprawie określenia zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości gruntowych oraz ich wydzierżawiania lub najmu na okres dłuższy niż trzy lata wykazała, że nie uwzględniają one zmian, jakie zaszły od 22 października 2007 r. w regulacji art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. a) ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, według której uchwałą Rady winny być uregulowane także zasady wydzierżawiania i wynajmowania nieruchomości gruntowych na czas nieoznaczony. Jak wynika z ustaleń kontroli, fakt nowelizacji wskazanego wyżej przepisu nie znalazł także odzwierciedlenia w procesach gospodarowania nieruchomościami. Kontrolującym nie okazano bowiem zgody Rady Gminy na przedłużenie, od 1 stycznia 2009 r., czasu trwania wcześniejszej umowy najmu zawartej z SP ZOZ w Siemiatyczach. Łączny okres trwania umowy najmu z tym kontrahentem, w związku z dokonanym przedłużeniem, przekracza 3 lata, co wymagało zgody Rady na podpisanie umowy przedłużającej najem na kolejny okres.

Kontrola dochodów gminy Mielnik z najmu lokali mieszkalnych wykazała, że od 2007 r. na terenie gminy Mielnik nie obowiązuje wieloletni program gospodarowania mieszkaniowym zasobem gminy. Podjęta w 2001 r. uchwała Rady Gminy ustalała program na lata 2002-2006. Zaniechanie przez Wójta Gminy przedłożenia organowi stanowiącemu projektu odpowiedniej uchwały doprowadziło do naruszenia obowiązku wynikającego z art. 21 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.

         W wystąpieniu pokontrolnym zalecono Wójtowi Gminy: opracowanie i przedłożenie Radzie Gminy projektów uchwał w sprawie: zmiany uchwały w sprawie określenia zasad nabywania, zbywania i obciążania nieruchomości gruntowych... poprzez określenie w jej treści zasad wynajmowania i wydzierżawiania nieruchomości gruntowych na czas nieoznaczony, wieloletniego programu gospodarowania zasobem mieszkaniowym gminy Mielnik; zawieranie z tym samym kontrahentem umów najmu lub dzierżawy przedłużających dotychczas istniejący stosunek na okres przekraczający łącznie 3 lata po uzyskaniu zgody Rady Gminy.

W zakresie prawidłowości ustalania i pobierania niepodatkowych dochodów przez gminę Sejny stwierdzono, iż kontrolowana jednostka nie sporządzała, a w konsekwencji nie podawała do publicznej wiadomości wykazu nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży, czym zostały naruszone przepisy art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nieprawidłowość ta dotyczyła sprzedaży lokali na rzecz dotychczasowych najemców. W odniesieniu do sprzedaży nieruchomości w trybie przetargu nieograniczonego stwierdzono, że zawarte w wykazach nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży terminy do złożenia wniosku przez osoby, którym przysługuje pierwszeństwo w nabyciu były krótsze niż 6 tygodni. W efekcie ogłoszenia o przetargach na zbycie nieruchomości były podawane do publicznej wiadomości z naruszeniem art. 38 ust. 2 ustawy, tj. przed upływem 6 tygodni od wywieszenia wykazu. Ponadto ustalono, że w ogłoszeniu o drugim przetargu nie zamieszczono informacji o terminie przeprowadzenia pierwszego przetargu, co jest sprzeczne z art. 38 ust. 2 ustawy. Rokowania w sprawie zbycia nieruchomości przeprowadziła komisja powołana przez Wójta do przeprowadzenia II przetargu ustnego nieograniczonego. Wójt nie powierzył w formie udokumentowanej prowadzenia rokowań komisji przetargowej, która przeprowadzała ostatni przetarg. Stosownie do § 28 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości, właściwy organ może powierzyć prowadzenie rokowań komisji przetargowej, która przeprowadzała ostatni przetarg, lub powołać nową komisję do przeprowadzenia rokowań.

         W wystąpieniu pokontrolnym rekomendowano każdorazowe sporządzanie i podawanie do publicznej wiadomości wykazu nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży; wyznaczanie terminu na składanie wniosków w sprawie pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości zgodnie z przepisami ustawy; zamieszczanie w ogłoszeniu o drugim przetargu informacji o terminie przeprowadzenia pierwszego przetargu, formalne wyznaczanie komisji przetargowej właściwej do przeprowadzenia rokowań w sprawie zbycia nieruchomości.

W obszarze zagadnień dotyczących gospodarowania nieruchomościami, zbadanych w gminie Łomża pod kątem przestrzegania postanowień ustawy o gospodarce nieruchomościami, stwierdzono nieprawidłowości polegające na tym, że:

- brak było podania do publicznej wiadomości informacji o wykazie nieruchomości przeznaczonych do dzierżawy na okres 1 roku, czym naruszono art. 35 ust. 1 w zw. z ust. 1b ustawy;

- w dniu 8 września 2009 r. zorganizowano przetarg na sprzedaż działki, który bezpodstawnie potraktowano jako drugi przetarg. Stwierdzono bowiem, że od daty zamknięcia pierwszego przetargu, który miał miejsce w dniu 24 lutego 2009 r., upłynęło ponad 6 miesięcy. Postanowienia art. 39 ust. 1 ustawy wskazują, iż drugi przetarg – w przypadku gdy pierwszy przetarg zakończył się wynikiem negatywnym – może być przeprowadzony  w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy od zamknięcia pierwszego przetargu. Stosownie zaś do postanowień § 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości, jeżeli w terminach, o których mowa w art. 39 ustawy, właściwy organ nie zorganizuje kolejnego przetargu lub nie przeprowadzi rokowań, jest on obowiązany, w celu zbycia nieruchomości, zorganizować ponownie pierwszy przetarg. Zorganizowanie przetargu w dniu 8 września 2009 r. na zasadach właściwych dla drugiego przetargu skutkowało bezpodstawnym – w świetle art. 39 ust. 1 w zw. z art. 67 ust. 2 pkt 2 ustawy – obniżeniem ceny nieruchomości z 595.800 zł do 450.000 zł. Nieruchomość zbyto za 454.500 zł (udział w przetargu wziął jeden podmiot);

- Wójt Gminy nie sporządził planu wykorzystania gminnego zasobu nieruchomości, a zatem nie wypełnił obowiązku nałożonego przepisami art. 25 ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy.

         Wójtowi zalecono podawanie do publicznej wiadomości informacji o wywieszeniu wykazów nieruchomości przeznaczonych do oddania w dzierżawę na okres dłuższy niż 3 miesiące; organizowanie drugiego przetargu na sprzedaż nieruchomości w terminie określonym postanowieniami art. 39 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami; sporządzenie planu wykorzystania gminnego zasobu nieruchomości.

W wyniku problemowej kontroli gospodarki finansowej przeprowadzonej w Zespole Szkół i Placówek Oświatowo-Wychowawczych w Surażu stwierdzono, że nie został ustanowiony trwały zarząd nieruchomościami, którymi faktycznie włada ta jednostka. Zgodnie z art. 43 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 10 ustawy o gospodarce nieruchomościami, trwały zarząd jest formą władania nieruchomościami przez jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Ustanowienie trwałego zarządu upoważnia kierownika jednostki organizacyjnej m.in. do oddawania nieruchomości lub jej części w najem, dzierżawę albo użyczenie na zasadach określonych w art. 43 ust. 2 pkt 3 przywołanej ustawy. Stwierdzono, iż dyrektor ZSiPOW podpisuje umowy najmu m.in. pomieszczeń w budynkach szkolnych. Umocowanie do wykonywania tego typu czynności nie wynikało także z zakresu pełnomocnictwa udzielonego dyrektorowi uchwałą Nr 19/28/99 Zarządu Miasta Suraża z dnia 23 grudnia 1999 r. Sąd Najwyższy w wyroku z 19 stycznia 1993 r. (sygn. akt III CZP 160/92, opubl. OSNC 1993/6/102) wskazał, iż kierownik jednostki organizacyjnej gminy może występować w jej imieniu tylko w granicach udzielonego mu pełnomocnictwa. W związku z ustaleniami kontroli wystosowano odrębne pismo do Burmistrza Suraża.

Kontrola realizacji obowiązków dotyczących inwentaryzacji w gminie Klukowo wykazała, że w odniesieniu do szkół, których obsługę finansowo-księgową prowadzi Urząd Gminy, naruszono obowiązującą częstotliwość inwentaryzacji środków trwałych. W trzech szkołach inwentaryzacja nie była przeprowadzana od 2004 r., a w dwóch od 2000 r. Zgodnie z art. 26 ust. 3 pkt 3 ustawy o rachunkowości, inwentaryzacja środków trwałych winna być przeprowadzona przynajmniej raz w ciągu 4 lat. Ustalona podczas kontroli wartość środków trwałych i pozostałych środków trwałych, wobec których uchybiono częstotliwości inwentaryzacji, wynosiła 4.671.397,57 zł. Naruszenie obowiązków inwetaryzacyjnych w szkołach stwierdzono także w odniesieniu do materiałów odpisywanych w koszty w momencie zakupu (oleju opałowego). Zgodnie z art. 17 ust. 2 pkt 4 ustawy o rachunkowości przyjęcie metody bezpośredniego odpisywania w koszty zakupionych materiałów wiąże się z obowiązkiem ustalania stanu tych składników aktywów i jego wyceny oraz korekty kosztów o wartość tego stanu, nie później niż na dzień bilansowy. Szacunkowo ustalona podczas kontroli wartość oleju opałowego w szkołach na 31 grudnia 2009 r. wynosiła ok. 42.000 zł.

Stosownie do art. 5 ust. 7 pkt 3 ustawy o systemie oświaty, obowiązującego od 22 kwietnia 2009 r., do zadań organu prowadzącego szkołę należy zapewnienie obsługi m.in. w zakresie wykonywania czynności, o których mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2-6 ustawy o rachunkowości, zatem także w zakresie inwentaryzacji. Wójtowi Gminy zalecono niezwłoczne zarządzenie przeprowadzenia inwentaryzacji środków trwałych i pozostałych środków trwałych szkół.

         Czynności kontrolne w Gimnazjum w Wysokiem Mazowieckiem wykazały naruszenie obowiązków inwentaryzacyjnych nałożonych przepisami art. 26 ustawy o rachunkowości. W zakresie częstotliwości przeprowadzania inwentaryzacji ujawniono, że od 1999 roku do czasu kontroli badana jednostka nie przeprowadziła inwentaryzacji środków trwałych i pozostałych środków trwałych. Przepis art. 26 ust. 3 pkt 3 ustawy dopuszcza inwentaryzowanie środków trwałych nie rzadziej niż raz w ciągu 4 lat. W badanej jednostce termin kolejnych inwentaryzacji minął 30 czerwca 2003 r. i 30 czerwca 2007 r. Wartość podstawowych środków trwałych, ujętych w ewidencji księgowej na koncie 011, według stanu na koniec 2009 r., wynosiła 8.244.070,18 zł, zaś pozostałych środków trwałych na koncie 013 – 492.377,97 zł. Do kierownika jednostki wnioskowano o przeprowadzanie inwentaryzacji aktywów i pasywów w sposób, w terminach i z częstotliwością wymaganą przez art. 26 ustawy o rachunkowości; niezwłoczne przystąpienie do inwentaryzacji środków trwałych i pozostałych środków trwałych.

9. W zakresie rozliczeń jednostek organizacyjnych z budżetami jednostek samorządu terytorialnego:

- nieprawidłowe ustalanie kwoty dotacji przedmiotowej dla zakładu budżetowego – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 6 gminach,

- nieokreślenie szczegółowości z jaką zakład budżetowy winien rozliczyć dotację przedmiotową – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 3 gminach;

- nieprawidłowe ustalanie taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków przedkładanych przez samorządowe jednostki organizacyjne wykonujące zadania przedsiębiorstw wodociągowo-kanalizacyjnych – nieprawidłowości tego rodzaju stwierdzono w 5 gminach;

- niedokonanie wpłaty nadwyżki środków obrotowych przez zakład budżetowy.

         W trakcie kontroli kompleksowej gminy Drohiczyn dokonano sprawdzenia prawidłowości rozliczeń Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej z budżetem w świetle przedkładanych przez zakład sprawozdań Rb-30. W wyniku analizy danych wykazanych w rocznym sprawozdaniu Rb-30 za 2009 r. stwierdzono, że Zakład obowiązany był do zaewidencjonowania w księgach 2009 r. zobowiązania wobec budżetu gminy z tytułu faktycznej nadwyżki środków obrotowych na dzień 31 grudnia 2009 r. w kwocie 18.668,46 zł oraz jego rozliczenia z budżetem w terminie 15 dni od dnia złożenia rocznego sprawozdania finansowego (§ 49 ust. 4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych...). Ustalono, że wbrew przywołanemu § 49 ust. 4 rozporządzenia, GZGK do dnia kontroli nie dokonał wpłaty do budżetu nadwyżki środków obrotowych za 2009 r. oraz nie dokonywał takich wpłat również w latach poprzednich. Z rocznych sprawozdań Rb-30 za lata 2007-2008 wynika, że w 2007 r. Zakład uzyskał faktyczną nadwyżkę środków obrotowych w kwocie 3.505,81 zł, zaś w 2008 r. w wysokości 6.703,65 zł. W związku z ustaleniami kontroli Zakład Gospodarki Komunalnej wpłacił na rachunek budżetu gminy kwotę 28.877,92 zł stanowiącą sumę nadwyżek środków obrotowych w latach 2007 – 2009.

Analiza prawidłowości ustalenia taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków w gminie Radziłów wykazała naruszenie procedur określonych w art. 24 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Ustalenia kontroli wykazały, że uchwalane przez Radę Gminy taryfy przewidywały ceny niższe niż przedstawione przez Zakład Gospodarki Komunalnej we wnioskach o zatwierdzenie taryf, opartych o załączoną kalkulację kosztów. Podstawy ustalenia taryf we wnioskach nie były kwestionowane, aczkolwiek Wójt Gminy nie udokumentował faktu sprawdzenia prawidłowości taryf oraz weryfikacji kosztów pod względem celowości ich ponoszenia, tj. realizacji obowiązku nałożonego przez art. 24 ust. 4 ustawy. W praktyce w zakresie zbiorowego odprowadzania ścieków stosowano dopłaty, które nie wynikały z uchwały Rady Gminy podjętej zgodnie z art. 24 ust. 6 ustawy. Przekazywane zakładowi budżetowemu dopłaty w formie dotacji przedmiotowej nie miały oparcia o kalkulację według stawek jednostkowych, zatem kwota dotacji została ustalona niezgodnie z wymaganiami obowiązującego w okresie objętym kontrolą art. 174 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych. Dodatkowo stosowana dopłata stanowiła 50% ceny określonej przez Radę Gminy, niższej niż wynikająca z kalkulacji przedłożonej przez KZB we wniosku o zatwierdzenie taryf.

Ustalanie taryf niższych od wynikających z kalkulacji kosztów oznaczało w praktyce uszczuplenie przychodów niezbędnych do pokrycia kosztów KZB w zakresie działalności wodociągowo-kanalizacyjnej. Okoliczność tę należy uznać za jedną z przyczyn złej sytuacji finansowej KZB, który regularnie wykazuje ujemny stan środków obrotowych – za 2008 r. w wysokości 87.412,60 zł, a za 2009 rok w wysokości 21.871,75 zł. Dodatkowo KZB nie regulował bieżąco zobowiązań wobec kontrahentów oraz wobec ZUS. Zobowiązania na koniec 2009 r. wyniosły 151.991,13 zł, w tym wymagalne 77.901,87 zł. W efekcie KZB ponosił straty z tytułu kosztów karnych odsetek (w 2009 r. w wysokości 3.285,50 zł, a w 2010 r., wraz z kosztami postępowania sądowego, w wysokości 4.422,89 zł). Znaczną część długu KZB na 31 grudnia 2009 r. stanowiła kwota 26.655,01 zł wyrażająca wielkość nieprzekazanych – z naruszeniem obowiązku wynikającego z art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych  – odpisów na rachunek ZFŚS.

W zakresie procedury zatwierdzania taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków Wójtowi Gminy zalecono: przedkładanie Radzie Gminy projektu uchwały w sprawie zatwierdzenia taryf przewidującego ceny zgodne ze zweryfikowanym przez Wójta wnioskiem przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego; wskazanie Radzie Gminy na zgodne z prawem postępowanie przy uchwalaniu taryf, polegające na zatwierdzaniu bądź odrzucaniu zaproponowanych taryf, bez możliwości ich modyfikacji, oraz określaniu dopłat do uchwalonych taryf w drodze uchwały, stanowiącej jednocześnie podstawę do kalkulacji dotacji przedmiotowej dla KZB; dokumentowanie faktu sprawdzenia prawidłowości taryf przedkładanych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne oraz weryfikacji kosztów pod względem celowości ich ponoszenia.

W trakcie kontroli rozliczeń między budżetem gminy Jedwabne a jednostkami organizacyjnymi gminy stwierdzono nieprawidłowości dotyczące Komunalnego Zakładu Budżetowego. Ustalono, że dyrektor Zakładu złożył do Burmistrza wnioski o „dofinansowanie kosztów poboru i dostawy wody na terenie miasta i gminy Jedwabne w formie dotacji w budżecie na 2009 r. kwotą 0,47 zł do 1 m³ pobranej wody (przybliżony pobór wody wynosi ok. 100 tyś m³ co daje roczną dotację w wysokości 47.000 zł)” oraz o „dofinansowanie w formie dotacji w budżecie 2009 r. kosztów poniesionych na utrzymanie i eksploatację składowiska odpadów w m. Korytki Borowe w wysokości 40.000 zł”. Powyższe kwoty dotacji zostały uwzględnione w uchwale budżetowej na 2009 rok.

         Stosownie do obowiązujących w okresie kontrolowanym przepisów art. 174 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, udzielane zakładom budżetowym dotacje przedmiotowe należało kalkulować według stawek jednostkowych, ustalanych przez organ stanowiący. Uchwała Rady Miejskiej w kwestii stawek dotacji przedmiotowych nie została podjęta. Odnośnie dofinansowania kosztów poboru i dostawy wody należy podkreślić, że zostały naruszone przepisy ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, w tym dotyczące dopłat. Stosowana w kontrolowanej jednostce dopłata do działalności Zakładu nie wynikała ze stosowanych taryf, zatwierdzonych uchwałą Rady Miejskiej z dnia 30 grudnia 2005 r., a następnie (na kolejny, tj. 2007 rok) uchwałą z dnia 20 stycznia 2007 r. Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z przepisami przywołanej ustawy przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, w terminie 70 dni przed planowaną datą wejścia taryf w życie, powinno przedstawić Panu Burmistrzowi wniosek o ich zatwierdzenie (art. 24 ust. 2). Taryfy obowiązują przez 1 rok (art. 24 ust. 10), z tym że na uzasadniony wniosek przedsiębiorstwa organ stanowiący przedłuża czas obowiązywania dotychczasowych taryf, lecz nie dłużej niż o 1 rok (art. 24 ust. 9a). Ustalono, że Urząd Miejski nie posiadał wniosków dyrektora Komunalnego Zakładu Budżetowego o zatwierdzenie określonych przez Zakład taryf od 2008 r. W związku z tym od 1 stycznia 2008 r. gmina nie posiadała taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzenie ścieków opracowanych w trybie wskazanych przepisów prawnych.

Ustaloną uchwałą budżetową na 2009 r. kwotę dotacji w łącznej kwocie 87.000 zł Urząd Miejski przekazał w 12 ratach po 7.250 zł każda. Jak stanowił § 52 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 29 czerwca 2006 r. w sprawie gospodarki finansowej jednostek budżetowych, zakładów budżetowych… organ wykonawczy powinien przekazywać zakładowi budżetowemu dotacje przedmiotowe w wysokości odpowiedniej do stopnia realizacji finansowanych zadań. Według § 52 ust. 2 tego rozporządzenia, kierownik samorządowego zakładu budżetowego przekazuje zarządowi jednostki samorządu terytorialnego (burmistrzowi), w terminie do dnia 31 stycznia następnego roku, rozliczenie wykorzystania dotacji w szczegółowości określonej przez ten zarząd. Nie stwierdzono, aby Burmistrz określił szczegółowość, z jaką KZB miał przekazać rozliczenie dotacji.

         W wystąpieniu pokontrolnym wnioskowano o: udzielanie dotacji przedmiotowych zakładowi budżetowemu w oparciu o stawki jednostkowe ustalone przez Radę Miejską oraz przekazywanie kwot dotacji w wysokości odpowiedniej do stopnia realizacji zadań; spowodowanie ustalania i zatwierdzania taryf za zbiorowe zaopatrzenie w wodę i zbiorowe odprowadzanie ścieków w trybie i na zasadach określonych w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzeniu ścieków, a w szczególności egzekwowanie od Komunalnego Zakładu Budżetowego przekładania wniosków o zatwierdzenie taryf w terminach wyznaczonych przez art. 24 ust. 2 ustawy oraz weryfikowanie prawidłowości sporządzenia taryf; określanie szczegółowości, z jaką zakład budżetowy winien przedstawiać rozliczenie dotacji.

Łącznie, wymiar finansowy stwierdzonych w trakcie kontroli nieprawidłowości wyniósł 93.147 tys. zł, z tego[1]:

- uszczuplenia środków publicznych – 1.344 tys. zł,

- kwoty uzyskane z naruszeniem prawa – 69 tys. zł,

- kwoty wydatkowane z naruszeniem prawa – 10.322 tys. zł,

- kwoty wydatkowane w następstwie działań niezgodnych z prawem – 105 tys. zł,

- kwoty wydatkowane niegospodarnie, niecelowo lub nierzetelnie – 883 tys. zł,

- kwoty odpowiadające nierzetelnym danym w ewidencji finansowo-księgowej lub sprawozdawczości – 72.231 tys. zł,

- inne nieprawidłowości w wymiarze finansowym – 8.193 tys. zł.

         Wskazania wymaga, iż niejednokrotnie dokonanie zwymiarowania stwierdzonych nieprawidłowości nie było możliwe w związku z zaniechaniem podejmowania przez kontrolowane jednostki określonych działań i brakiem odpowiedniej dokumentacji umożliwiającej dokonanie stosownych wyliczeń. Dotyczy to w szczególności uszczuplenia środków publicznych z tytułu należności podatkowych – niejednokrotnie kontrolowane organy podatkowe nie były w posiadaniu deklaracji i informacji podatkowych lub stosownych ich korekt, które winny stanowić podstawę ustalania kwot zobowiązań podatkowych.

5. Postępowanie pokontrolne

W celu wyeliminowania ujawnionych nieprawidłowości i zapobieżenia występowania ich w przyszłości do organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego lub kierowników jednostek organizacyjnych wystosowano 67 wystąpień pokontrolnych, zawierających łącznie 1.752 szczegółowe wnioski pokontrolne (w tym, w wyniku kontroli kompleksowych jednostek samorządu terytorialnego wystosowano 1.348 wniosków pokontrolnych).

W 3 przypadkach, uzasadnionych charakterem ustaleń kontroli w podległych jednostkach organizacyjnych (Jednostce Organizacyjnej do Obsługi Szkół w Boćkach, SP ZOZ w Sokółce, Zespole Szkół i Placówek Oświatowych w Surażu), skierowano do organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego odrębne wystąpienia mające na celu zapewnienie prawidłowej realizacji zaleceń pokontrolnych. Ponadto, w związku z ustaleniami kontroli poczynionymi w biurach obsługi szkół gmin Drohiczyn, Trzcianne, Łapy, Dąbrowa Białostocka, skierowano odrębne pisma wskazujące nieprawidłowości i działania w celu ich wyeliminowania do dyrektorów 6 obsługiwanych jednostek oświatowych. Do wiadomości organów wykonawczych przekazywano też wszystkie wystąpienia pokontrolne kierowane do podległych i nadzorowanych jednostek organizacyjnych.

W wyniku ustaleń kontroli dotyczących nieprawidłowości w zakresie danych stanowiących podstawę naliczenia subwencji, na podstawie art. 10 ust. 1 ustawy o r.i.o., do dnia sporządzenia sprawozdania skierowano do Ministra Finansów pisma informujące o nieprawidłowościach stwierdzonych w 10 gminach. W wielu przypadkach, w związku z dokonanymi korektami sprawozdań, możliwe było prawidłowe ustalenie kwot subwencji należnych gminom w roku 2011.

Poza tym, w 2010 roku, w ramach współdziałania z organami państwa i innymi instytucjami, przekazywano żądane informacje w zakresie działalności kontrolnej. Między innymi organom ścigania przekazano kopie protokołów kontroli przeprowadzonych przez Izbę Obrachunkową w 6 jednostkach organizacyjnych; do Zarządu Postępowań Kontrolnych Centralnego Biura Antykorupcyjnego przekazano informację o wynikach kontroli udzielania przez jednostki samorządu terytorialnego bonifikat od ceny sprzedaży nieruchomości oraz egzekwowania ich zwrotu.

         W wyniku przeprowadzonych w okresie sprawozdawczym kontroli kierowano także zawiadomienia do rzecznika dyscypliny finansów publicznych o czynach noszących znamiona naruszenia dyscypliny finansów publicznych. Łącznie złożono 36 zawiadomień, w których wskazano na 66 czynów naruszenia dyscypliny finansów publicznych (w 18 spośród złożonych zawiadomień wskazano na więcej niż jeden czyn z katalogu zawartego w przepisach ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych). Zawinienie czynów przypisano w zawiadomieniach, na podstawie ustaleń kontroli, łącznie 73 osobom.

W zawiadomieniach najczęściej wskazywano na:

- udzielenie zamówień publicznych z istotnym naruszeniem przepisów o zamówieniach publicznych, noszącym znamiona czynów naruszających dyscyplinę finansów publicznych wskazanych w art. 17 ustawy (25 przypadków);

- ustalenie należności jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej jednostki organizacyjnej w wysokości niższej niż wynikająca z prawidłowego obliczenia, niedochodzenie należności, a także dopuszczenie do przedawnienia należności, tj. czyny określone w przepisach art. 5 ustawy (10 przypadków);

- dokonanie wydatku ze środków publicznych bez upoważnienia albo z przekroczeniem zakresu upoważnienia (6 przypadków);

- niesporządzenie sprawozdania z wykonania procesów gromadzenia środków publicznych i ich rozdysponowania albo wykazanie w tym sprawozdaniu danych niezgodnych z danymi wynikającymi z ewidencji księgowej (5 przypadków);

- zaniechanie przeprowadzenia lub rozliczenia inwentaryzacji albo przeprowadzenie lub rozliczenie inwentaryzacji w sposób niezgodny z przepisami ustawy o rachunkowości (4 przypadki);

- niewykonanie zobowiązania jednostki sektora finansów publicznych, którego skutkiem jest zapłata odsetek, kar lub opłat (4 przypadki);

- zaciągnięcie zobowiązania bez upoważnienia albo z przekroczeniem zakresu upoważnienia do zaciągania zobowiązań jednostki sektora finansów publicznych (3 przypadki);

- przekazanie dotacji z naruszeniem zasad lub trybu jej udzielania (3 przypadki).

Efektem działań kontrolnych było również skierowanie 4 spraw (opisanych w punkcie 4 sprawozdania) na drogę postępowania karnego poprzez złożenie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstw.

Izba Obrachunkowa złożyła do właściwych prokuratur rejonowych zawiadomienia o:

- okolicznościach mogących świadczyć o popełnieniu czynów zabronionych określonych przepisami kodeksu karnego w związku z prowadzonym w Urzędzie Gminy Bargłów Kościelny postępowaniem na dostawę żużlu na drogi gminne, w związku ze stwierdzonymi śladami wskazującymi na możliwość ingerencji w treść oferty w trakcie postępowania o udzielenie zamówienia;

- okolicznościach mogących świadczyć o popełnieniu czynów zabronionych określonych przepisami kodeksu karnego w związku z poczynionymi w Urzędzie Gminy Szudziałowo ustaleniami kontroli dotyczącymi sposobu prowadzenia postępowań o udzielenie zamówień publicznych, a także stwierdzonymi faktami wypłacania wykonawcom części ustalonych w przetargach wynagrodzeń za nierealizowane przez nich fizycznie roboty budowlane, co było powiązane z wykonywaniem przez Zakład Gospodarki Komunalnej w Szudziałowie (gminną jednostkę organizacyjną) całości lub części przedmiotu zamówienia jako podwykonawcę oraz okolicznością uzyskiwania przez gminę dofinansowania zadań w formie dotacji.

         Ponadto w 2 przypadkach zawiadomienia do organów ścigania, w związku z ustaleniami kontroli RIO, złożyli kierownicy jednostek kontrolowanych:

- w trakcie trwania kontroli problemowej w Gimnazjum w Wysokiem Mazowieckiem dyrektor Gimnazjum złożył zawiadomienie o ujawnionym przez inspektora RIO dokonywaniu przez księgową na jej rachunek przelewów kwot nieudokumentowanych dowodami księgowymi oraz zawyżonych własnych wynagrodzeń w stosunku do kwot wynikających z list płac;

- osoba pełniąca obowiązki Wójta Gminy Śniadowo złożyła zawiadomienie o ujawnionych przez kontrolę RIO działaniach byłego Wójta Gminy związanych z dzierżawieniem nieruchomości na cele niezwiązane z realizacją zadań gminy oraz udzielaniem i realizacją zamówień publicznych.

W powyższych przypadkach Izba Obrachunkowa odstąpiła od składania odrębnych zawiadomień o możliwości popełnienia przestępstw.

         Ponadto, w kwestii oceny stosowanej w gminie Szudziałowo praktyki realizacji robót przez podległą jednostkę budżetową jako podwykonawcę – z punktu widzenia spełniania warunków ubiegania się o dotację, w szczególności zaangażowania wymaganej kwoty środków własnych – wystosowano pisma o zajęcie stanowiska do Wojewody Podlaskiego i Zarządu Województwa Podlaskiego jako organów przekazujących dotacje na dofinansowanie zadań.

Według stanu na dzień sporządzenia sprawozdania, do wniosków pokontrolnych wydanych w wyniku kontroli przeprowadzonych w okresie sprawozdawczym kontrolowane jednostki nie składały zastrzeżeń w trybie określonym w art. 9 ust. 3 i 4 ustawy o r.i.o.

         Do dnia opracowania sprawozdania zawiadomienia o sposobie wykonania wniosków pokontrolnych, zawartych w wystąpieniach pokontrolnych, złożyło 58 jednostek kontrolowanych (w 9 przypadkach, w dacie sporządzenia sprawozdania, nie upłynął termin złożenia takiej informacji). W trakcie roku, w związku z analizą zawiadomienia o sposobie wykonania wniosków pokontrolnych, zwrócono się do 10 kontrolowanych jednostek o dodatkowe wyjaśnienia co do sposobu realizacji zaleceń.

         Badanie sposobu wykonania wniosków pokontrolnych jest stałym elementem kontroli kompleksowych jednostek samorządu terytorialnego, a także kolejnych kontroli problemowych prowadzonych przez Izbę Obrachunkową w danej jednostce organizacyjnej. Prowadzone w tym obszarze w okresie sprawozdawczym czynności kontrolne wykazały, że w 15 jednostek organizacyjnych (w tym 14 gminach) nie zrealizowano w pełni wydanych przez Izbę Obrachunkową zaleceń. W tych przypadkach z reguły kierownictwo badanych jednostek obierało niedbały lub nieskuteczny sposób wykonania przekazanych rekomendacji, który nie przyczyniał się w należytym stopniu do wyeliminowania nieprawidłowości w prowadzeniu gospodarki finansowej. W niektórych przypadkach (np. gmina Giby, gmina Janów) stan taki skutkował zaś utrwalaniem praktyki działań niezgodnych z prawem.

         W związku z przyjęciem przez jednostki kontrolowane do realizacji wniosków pokontrolnych zmierzających do usunięcia nieprawidłowości i usprawnienia badanej działalności lub też działaniami podjętymi w związku z ustaleniami kontroli jeszcze w trakcie jej trwania uzyskano korzyści finansowe, według stanu na dzień sporządzenia sprawozdania, w łącznej kwocie 888 tys. zł, z tego[2]:

- pożytki finansowe w postaci należnych środków publicznych lub innych składników aktywów – 667 tys. zł,

- inne nieutracone pożytki finansowe – 9 tys. zł,

- oszczędności lub uzyskane pożytki finansowe dla obywatela bądź podmiotów spoza sektora finansów publicznych – 212 tys. zł.

         Ponadto, w 2010 roku Ministerstwo Finansów przekazało do Izby Obrachunkowej w Białymstoku decyzje dotyczące 6 gmin (Siemiatycze (gmina wiejska), Rutka Tartak, Puńsk, Przerośl, Przytuły, Milejczyce) w sprawie zmniejszenia gminom części wyrównawczej subwencji ogólnej na 2010 rok bądź dokonania zwrotu subwencji otrzymanej nienależnie w roku 2009 na łączną kwotę 258,87 tys. zł. Korekty kwot subwencji zostały dokonane w związku z nieprawidłowym sporządzeniem przez gminy sprawozdań o podstawowych dochodach podatkowych, stwierdzonym w wyniku kontroli RIO przeprowadzonych w 2009 roku.

         Dodać też należy, że przedstawione, zwymiarowane kwoty korzyści finansowych nie oddają w pełni efektów pozytywnego oddziaływania kontroli. W wielu przypadkach badane jednostki zobowiązywały się bowiem w zawiadomieniach o sposobie realizacji zaleceń pokontrolnych do wyeliminowania nieprawidłowości także w przyszłej ich działalności, m.in. do usprawnienia poboru środków publicznych, zaniechania poboru środków z naruszeniem prawa i interesów obywateli, zaniechania ponoszenia wydatków nielegalnych, prawidłowego zorganizowania oraz wzmożenia wewnętrznej kontroli finansowej nad procesami gromadzenia i rozdysponowania środków publicznych.

                  WYKAZ JEDNOSTEK KONTROLOWANYCH W 2010 ROKU

III. Działalność nadzorcza, opiniodawcza, badanie sprawozdań.

1.Działalność Kolegium Izby

Kolegium zbadało łącznie 5102 uchwały  i zarządzenia organów gmin, powiatów, województwa samorządowego i związków międzygminnych, z tego:

- 137 uchwał budżetowych (dotyczących zarówno budżetów na rok 2010, jak i podjętych w grudniu uchwał w sprawie budżetu na 2011 r.),

- 2933 uchwały i zarządzenia w sprawie zmian w budżetach,  

- 136 uchwał organów stanowiących w sprawie absolutorium ( 134 uchwały w sprawie udzielenia absolutorium i 2 uchwały w sprawie nieudzielenia absolutorium),

- 81 uchwał i zarządzeń organów wykonawczych wynikających z art. 249 ust.1 uofp (np. dotyczące planu finansowego, informacji o ostatecznych kwotach dochodów i wydatków budżetowych),

- 143 uchwały w sprawie procedury uchwalania budżetu,

- 5 uchwał w sprawie emitowania obligacji oraz określania zasad ich zbywania, nabywania i wykupu przez organ wykonawczy,

- 238 uchwał w sprawie zaciągania pożyczek i kredytów długoterminowych,

- 7 uchwały w sprawie zaciągania krótkoterminowych pożyczek i kredytów,

- 9  uchwał  w sprawie udzielania poręczeń,

- 24  uchwały w sprawie określenia zakresu i zasad przyznawania dotacji oraz stawek udzielanych dotacji  dla jednostek organizacyjnych j.s.t.,

- 7 uchwał w sprawie zobowiązań w zakresie podejmowania inwestycji i remontów o wartości przekraczającej granicę ustaloną corocznie przez organ stanowiący,

-  104 uchwał  określających zasady przyznawania dotacji dla podmiotów niezaliczanych do

   sektora finansów publicznych,

- 2 uchwały w sprawie udzielania pożyczek z budżetu j.s.t.,

- 234 uchwały dotyczące podatków i opłat lokalnych,

oraz 1042 uchwały  i zarządzenia w innych sprawach finansowych.

W wyniku tych badań Kolegium podjęło następujące uchwały:

1. Nie stwierdzające naruszenia prawa – 4583 uchwały – w tym: 98 dotyczyło rozstrzygnięć nadzorczych w stosunku do budżetów j.s.t., 2603 rozstrzygnięcia w stosunku do uchwał i zarządzeń zmieniających budżet, 215 odnośnie uchwał w sprawach podatkowych, 207 rozstrzygnięć do uchwał w sprawie zaciągania pożyczek i kredytów długoterminowych.

2. Stwierdzające naruszenie prawa:

a) nieistotne w 381 uchwałach i zarządzeniach organów j.s.t., w tym w 31 uchwałach budżetowych j.s.t.,

b) istotne w przypadku 102 uchwał i zarządzeń, z czego stwierdzono nieważność w części w stosunku do 64 uchwał i zarządzeń, zaś w całości do 38.

Nieprawidłowości (istotniejsze lub najczęściej występujące) stwierdzone przez Kolegium

w badanych uchwałach i zarządzeniach:

Rozstrzygnięcia w postaci istotnego naruszenia prawa bez stwierdzania nieważności zapadły w stosunku do:

- uchwał i zarządzeń w sprawie zmian w budżecie, które dotyczyły minionego roku budżetowego;

- uchwał dotyczących podatku od środków transportowych – rada nie określiła wszystkich stawek dla poszczególnych przedmiotów opodatkowania wynikających z ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

         W 2010 roku wystąpiła różnica pomiędzy liczbą nadzorowanych jednostek a liczbą podjętych uchwał w sprawie absolutorium. Różnice wynikają z następujących przyczyn:

 - jednostka samorządu terytorialnego nie podjęła stosownej uchwały,

- uchwała w sprawie absolutorium nie uzyskała bezwzględnej większości na sesji rady gminy.

         W roku 2010 Regionalna Izba Obrachunkowa w Białymstoku ustaliła budżet dla Zambrowskiego Związku Gmin, który nie podjął uchwały budżetowej (planu finansowego) w wyniku „przegapienia” terminu podjęcia przedmiotowego dokumentu (do końca stycznia zgodnie z obowiązującymi przepisami). Jst kierując sie uregulowaniami ustawy o finansach publicznych z 2005 roku była przekonana, iż ma czas na uchwalenie budżetu (planu finansowego) do końca marca, dlatego sesję budżetową zaplanowano na marzec.

2. Działalność składów orzekających

Składy orzekające wydały łącznie 1358 opinii, w tym dotyczących:

- możliwości spłaty kredytów przez j.s.t. - 216

- projektów budżetów wraz z informacjami o stanie mienia j.s.t. - 140

- sprawozdań rocznych z wykonania budżetu j.s.t. - 140

- informacji o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze - 140

- wniosków komisji rewizyjnych rad gmin (związków gmin, sejmików) w sprawie absoluto -

  rium – 140

- możliwości wykupu papierów wartościowych - 6

oraz  318 opinii o możliwości sfinansowania deficytu budżetowego oraz prawidłowości sporządzenia prognozy kwoty długu.

W ramach wydanych opinii było:

- 1151 pozytywnych,

- 191  pozytywnych z uwagami,

- 16 opinii negatywnych:

1.    Opinia negatywna o projekcie uchwały budżetowej Gminy Wyszki,

2.    Opinia negatywna o projekcie uchwały budżetowej Miasta i Gminy Kleszczele,

3.    Opinia negatywna o projekcie uchwały budżetowej Gminy Perlejewo,

4.    Opinia negatywna o możliwości sfinansowania deficytu Gminy Trzcianne,

5.    Opinia negatywna o możliwości sfinansowania deficytu Miasta i Gminy Sokółka,

6.    Opinia negatywna o możliwości sfinansowania deficytu Gminy Perlejewo,

7.    Opinia negatywna o przedłożonym przez Wójta Gminy Szudziałowo
o sprawozdaniu z wykonania budżetu gminy za 2009 rok (RIO poinformowało
o tym fakcie Wojewodę Podlaskiego i Ministra Finansów przy piśmie Nr  RIO.II 437-1/10 z dnia 16.04.2010 r.),

8.    Opinia negatywna o przedłożonym przez Komisję Rewizyjną Rady Miasta Siemiatycze wniosku o nieudzielenie Burmistrzowi absolutorium za 2009 rok,

9.    Opinia negatywna o przedłożonym przez Komisję Rewizyjną Rady Miejskiej
w Sokółce wniosku o nieudzielenie Burmistrzowi absolutorium za 2009 rok,

10. Opinia negatywna o przedłożonym przez Komisję Rewizyjną Rady Miejskiej

       w Łomży wniosku o nieudzielenie absolutorium Prezydentowi Miasta,

11. Opinia negatywna o przedłożonym przez Komisję Rewizyjną Rady Gminy Juchnowiec Kościelny  wniosku o nieudzielenie absolutorium Wójtowi za 2009 rok, 

12. Opinia negatywna o projekcie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Trzcianne,

13. Opinia negatywna o projekcie wieloletniej prognozy finansowej Miasta i Gminy Krynki,

14. Opinia negatywna o projekcie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Perlejewo,

15. Opinia negatywna o przedłożonej przez Radę Miejską w Łomży uchwale
o nieudzielenie absolutorium Prezydentowi Miasta,

16. Opinia negatywna o projekcie uchwały budżetowej Gminy Trzcianne.

W poszczególnych opiniach składów orzekających wystąpiły uwagi:

A.    W opiniach o możliwości spłaty kredytów i pożyczek:

- wykazano „zerowy” plan dochodów i wydatków majątkowych w latach przyszłych;

B.    W opiniach o przedkładanych projektach uchwał budżetowych:

- w części normatywnej uchwały wskazano kwotę deficytu wyższą niż istniejący; rezerwę na zarządzanie kryzysowe, obowiązek utworzenia której wynika z art. 26 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 roku o zarządzaniu kryzysowym, przewidziano w wysokości poniżej 0,5% wydatków pomniejszonych…; w załączniku dotyczącym dotacji udzielanych nie wykazano wszystkich zaplanowanych na ten cel wydatków; z planu wydatków i objaśnień do projektu nie wynika, czy jednostka realizuje zadania określone art. 6 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie;

C.    W opiniach o przebiegu wykonania budżetu za I półrocze oraz o sprawozdaniach z wykonania budżetu j.s.t.:

- brak środków na sfinansowanie deficytu (bowiem wolne środki wykazane po stronie przychodów faktycznie nie występują);  w sprawozdaniu gminnego ośrodka kultury z wykonania planu finansowego wykazano błędną kwotę dotacji z budżetu; w sprawozdaniu Rb-33 wykazano przekroczenie kosztów i innych obciążeń w stosunku do planu;  w sprawozdaniu Rb-ST nie wykazano stanu środków na rachunku wydatków niewygasających , które zgodnie z podjętą uchwałą powinny wystąpić; rozbieżności w sprawozdaniu Rb-NDS a budżetem w podziale na dochody i wydatki bieżące i majątkowe; błędy pisarskie, błędy klasyfikacyjne; brak wskazania, iż zarządzenie podlega publikacji;

D. W opiniach o możliwości wykupu papierów wartościowych:

 - wskaźnik spłaty rat kapitałowych wraz z odsetkami w latach 2013-2015 będzie oscylować w granicach 14,94%, 14,97% i 14,63%, a wskaźnik zadłużenia od 56,65% do 50,65%.

E. W opiniach o możliwości sfinansowania deficytu budżetowego oraz prognozy kształtowania się długu publicznego:

- ustanowiono limit zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek zaciąganych na sfinansowanie planowanego deficytu, niższy niż ten, który planuje się w budżecie; błędnie wyliczono wskaźnik zadłużenia gminy.

F.    W opiniach o uchwałach w sprawie projektów uchwał o wieloletnich prognozach finansowych:

- brak (wbrew postanowieniom art. 230 ust. 1 i 2 ufp) części normatywnej projektu uchwały w sprawie WPF; brak wskazania kwoty długu w załączniku „Prognoza kwoty długu”; Wykaz przedsięwzięć do WPF nie spełnia wymogów konstrukcyjnych określonych art. 226 ust. 3 ufp; brak objaśnień przyjętych w WPF wartości, co stanowi naruszenie art. 226 ust. 1 pkt 7 ufp; rozbieżności pomiędzy kwotą wyniku budżetu i związaną z nią kwotą przychodów i rozchodów wykazanych w omawianym projekcie WPF a wielkościami ujętymi w projekcie budżetu; w latach 2014-2019, w wyniku zaplanowanych kwot przychodów o charakterze dłużnym i wynikających z zaciągniętych zobowiązań ich spłat, przekroczony zostanie dopuszczalny pułap spłat zadłużenia określony w art. 243 ufp; wykazano błędne kwoty dochodów majątkowych i bieżących; odnośnie przewidywanego wykonania roku 2010 błędnie wykazano (zaniżono) kwotę wyłączeń, co wpływa na prawidłowość ustalenia wskaźników zadłużenia i jego spłat; w wykazie przedsięwzięć do WPF wykazano nieprawidłowy okres realizacji; w wykazie przedsięwzięć do WPF wykazano zadania jednoroczne; objaśnienia do uchwały zawierają jedynie informacje dotyczące przedsięwzięć; ujmowanie nieprawidłowych kwot w limicie zobowiązań; w kol.”Prognoza 2011” wykazano zerową nadwyżkę budżetową z lat ubiegłych plus wolne środki, w sytuacji gdy w przewidywanym wykonaniu roku 2010 występuje kwota; przekazanie zarządzenia w sprawie projektu WPF z naruszeniem terminu określonego art. 90 ust. 2 usg.

G.   W opiniach o uchwałach w sprawie możliwości sfinansowania deficytu (art. 246 ust. 1 ufp):

- nieprawidłowo określono źródła pokrycia deficytu; błędnie określono limit zobowiązań zaciąganych na spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek; jst planuje pokrycie deficytu budżetowego przychodami pochodzącymi z kredytów, co spowoduje w roku 2012 przekroczenie dopuszczalnego poziomu wskaźnika spłaty długu.

W 2010 roku wpłynęło 1 odwołanie od Uchwały Składu Orzekającego Nr IV.400-6-1/10 z dnia 14.05.2010 r. w sprawie wyrażenia opinii o przedłożonej przez Radę Miejską w Łomży uchwale o nieudzieleniu absolutorium Prezydentowi Miasta, do pełnego Składu Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku. Od opinii Składu Orzekającego odwołała się Rada Miejska w Łomży. Odwołujący się wskazał niewłaściwą interpretację pojęcia „bezwzględnej większości głosów”, potrzebnej do rozstrzygnięcia sprawy udzielenia absolutorium Prezydentowi Miasta. Postępowanie umorzono, ze względu na bezprzedmiotowość, ponieważ przedmiot zaskarżanej opinii (tj. uchwała o nieudzieleniu absolutorium Prezydentowi) został wycofany z obiegu, poprzez stwierdzenie nieważności Uchwałą Kolegium 1696/10 z 17 maja 2010 roku (ze względu na naruszenie art. 28 a ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym, art. 18 ust. 2 pkt 4 i art. 199 ust. 3  ustawy o finansach publicznych).

3. Sprawozdania jednostek samorządu terytorialnego.

Do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku wpłynęło:

·  5544 sprawozdań budżetowych (w tym 1033 korekty), które zostały zbadane po względem formalno-rachunkowym:

-      sprawozdania Rb-27S z wykonania planu dochodów budżetowych;

-      sprawozdania Rb-28S z wykonania planu wydatków budżetowych;

-      sprawozdania Rb-NDS o nadwyżce/deficycie;

-      sprawozdania Rb-N o stanie należności;

-      sprawozdania Rb-UN uzupełniającego o stanie należności;

-    sprawozdania Rb-Z o stanie zobowiązań wg tytułów dłużnych oraz gwarancji i poręczeń;

-    sprawozdania Rb-UZ uzupełniającego o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych;

-    sprawozdania Rb-ST o stanie środków na rachunkach bankowych;

-    sprawozdania Rb-30 z wykonania planów finansowych zakładów budżetowych;

- sprawozdania Rb-30S z wykonania planów finansowych samorządowych zakładów budżetowych;

-   sprawozdania Rb-31 z wykonania planów finansowych gospodarstw pomocniczych;

-    sprawozdania Rb-33 z wykonania planów finansowych funduszy celowych;

-  sprawozdania Rb-34 z wykonania planów finansowych dochodów własnych jednostek budżetowych i wydatków nimi sfinansowanych;

- sprawozdania Rb-34S z wykonania dochodów i wydatków na rachunku, o którym mowa w art. 223 ust. 1 ustawy o finansach publicznych;

- sprawozdania Rb-PDP z wykonania dochodów podatkowych;

          Do Regionalnej Izby Obrachunkowej w 2010 roku przedłożono do wiadomości 1995 sprawozdań budżetowych:

- Rb-27ZZ z wykonania planu dochodów związanych z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terytorialnego ustawami,

- Rb-50 o dotacjach/wydatkach związanych z wykonywaniem zadań zleconych.

·  1189 kompletów sprawozdań samorządowych osób prawnych:

-      sprawozdania Rb-N o stanie należności;

-      sprawozdania Rb-UN uzupełniającego o stanie należności;

-    sprawozdania Rb-Z o stanie zobowiązań wg tytułów dłużnych oraz gwarancji i poręczeń;

-    sprawozdania Rb-UZ uzupełniającego o stanie zobowiązań według tytułów dłużnych;

·  141 bilansów skonsolidowanych;

·  340 sprawozdań finansowych;

Ponadto jednostki samorządu terytorialnego przedłożyły 148 sprawozdań z wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach prowadzonych w jst zbadanych w 2010 r. oraz 2859 sprawozdań wraz z korektami o udzielonej pomocy publicznej w rolnictwie lub rybołówstwie oraz informacji o nieudzieleniu pomocy.

IV. Działalność szkoleniowa, informacyjna, doradcza.

1. Działalność szkoleniowa organizowana przez Izbę

         W 2010 r. Regionalna Izba Obrachunkowa w Białymstoku zorganizowała, w oparciu o Ramowy Plan Pracy RIO w Białymstoku, który w zakresie planu szkoleń był zmieniony raz, na posiedzeniu Kolegium RIO w dniu 15 grudnia 2010 r. (Uchwała Kolegium Nr VI/2010), następujące szkolenia:

1.1 W dniach 7-9 czerwiec 2010 r. odbyło się szkolenie dla skarbników jednostek samorządu terytorialnego nt. :

·         Zmiany w systemie finansów publicznych  w oparciu o nową ustawę o finansach publicznych w świetle znowelizowanych aktów wykonawczych

·         Zmiany zasad sporządzania sprawozdań budżetowych jst i sprawozdań Rb – Z i

Rb – N jst i samorządowych osób prawnych

·         Zagadnienia dotyczące gospodarki finansowej j.s.t. - sprawy bieżące

·         Zasady udzielania i rozliczania dotacji  udzielanych z budżetu jst

·         Klasyfikacja budżetowa

·         Sporządzanie bilansu JST oraz ogólne zasady rachunkowości budżetowej

W szkoleniu uczestniczyło 135 osób.

1.2 W dniach 11-13 października 2010 r. odbyło się szkolenie skarbników j.s.t. nt.:

·         Wieloletnia Prognoza Finansowa, w tym omówienie metodologii Ministerstwa Finansów w wzoru WPF w systemie Besti@ oraz projekt uchwały budżetowej i uchwała budżetowa na 2011 rok,

·         Tajemnica skarbowa

·         „Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie szczególnych zasad rachunkowości         oraz planów kont dla budżetu państwa, budżetów jednostek samorządu terytorialnego, jednostek budżetowych, samorządowych zakładów budżetowych, państwowych funduszy celowych oraz państwowych jednostek budżetowych mających  siedzibę poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej”

·         Zagadnienia dotyczące gospodarki finansowej j.s.t. - sprawy bieżące

W szkoleniu uczestniczyło 146 osób.

Łącznie w szkoleniach organizowanych dla przedstawicieli j.s.t wzięło udział 281 osób.

Wykładowcami byli członkowie Kolegium RIO w Białymstoku, inspektorzy Wydziału Kontroli RIO w Białymstoku, Naczelnik i Zastępca Wydziału Informacji Analiz i Szkoleń oraz specjaliści WIAiS, a także kierownik Wydziału Podatków i Opłat Lokalnych Urzędu Miejskiego w Kórniku.

1.3  Pracownicy RIO uczestniczyli w szkoleniach, które objęły następujące tematy:

- finanse publiczne – w części dotyczącej budżetu jst w świetle zadań pracowników WIAiS

- rachunkowość budżetowa – podstawy rachunkowości budżetowej w świetle zadań nadzorczych WIAiS

- sprawozdawczość budżetowa jst – rozporządzenia MF w sprawie sprawozdawczości w 2010 r. dotyczące Rb-…/ oraz Rb-N i Rb-Z oraz Rb-ZN, zasady odpowiedzialności za sporządzanie i przekazywanie sprawozdań budżetowych w kontekście zadań organu Izby

- finanse publiczne w części dotyczącej procedur i trybu uchwalania budżetu jst na podstawie ustawy i finansach publicznych na 2010 r. w świetle zadań nadzorczych rio i zadań WIAiS

-  nowa ustawa o  finansach publicznych – zmiany w systemie finansów publicznych (w oparciu o nową ustawę o finansach publicznych oraz o ustawę przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych)

- kodeks pracy (BHP i inne)

 - standardy i metodyka kontroli,

- kontrola obowiązku realizacji wyrównywania wysokości średnich wynagrodzeń nauczycieli na poszczególnych stopniach awansu zawodowego w szkołach i placówkach prowadzonych przez j.s.t. z uwzględnieniem wysokości kwoty różnicy, o której mowa w art. 30 a ust.2 ustawy Karta Nauczyciela

- kontrola udzielania przez jst bonifikat oraz egzekwowania ich zwrotu na podstawie przepisów art. 68 ustawy o gospodarce nieruchomościami

- Program SJOBesti@ w j.s.t.

- w związku z koniecznością, wynikającą z nowelizacji ustawy o finansach publicznych, badania i opiniowania WPF pracownicy WIAiS uczestniczyli w szkoleniach na temat Wieloletniej Prognozy Finansowej.

Wykładowców szkoleń zapewnili organizatorzy szkoleń: RIO w Olsztynie (przy współudziale środków pochodzących z UE), Podlaski Ośrodek Doskonalenia Kadr Administracji Publicznej, RIO w Bydgoszczy oraz inne instytucje szkolące.

2. Działalność informacyjno - instruktażowo - doradcza

W 2010 roku Regionalna Izba Obrachunkowa w Białymstoku udzieliła 45 odpowiedzi na zapytania prawne dotyczące m.in. problematyki: wymiaru i poboru podatków i opłat w gminach (interpretacja ustaw dotyczących podatków samorządowych), kompetencji organów wykonawczych (interpretacja ustawy o finansach publicznych oraz ustawy o samorządzie gminnym), klasyfikacji dochodów i wydatków (interpretacja przepisów ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), współfinansowania programów i projektów realizowanych z udziałem środków z budżetu UE (interpretacja art. 216 u.f.p.), możliwości zaciągania kredytów długoterminowych przez Radę, pomimo przekazania kompetencji w tym zakresie organowi wykonawczemu (interpretacja art. 212 ust. 2 pkt 1 ufp i art. 18 ust. 2 pkt 9 lit. c ustawy o samorządzie gminnym), ujmowania sporządzanych przez ośrodki pomocy społecznej i urząd gminy tytułem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (interpretacja art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych), interpretacja przepisów ustawy - Prawo zamówień publicznych (interpretacja art. 144 ustawy Prawo zamówień publicznych), diet radnych (interpretacja Ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz ustawy o samorządzie gminnym), zasad i form finansowania zadań jst (interpretacja przepisów ustawy o systemie oświaty, ustawy o funduszu sołeckim, ustawy Prawo ochrony środowiska), udzielania dotacji dla organizacji pozarządowej (interpretacja art. 4 ust. 1 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie), odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych (interpretacja przepisów Ustawy o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych, ustawy o gospodarce nieruchomościami, ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym), ewidencji projektów współfinansowanych z UE (interpretacja Załącznika Nr 3 do Rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie szczególnych zasad rachunkowości oraz planów kont…,  art. 3 ust. 1 pkt 3 i art. 3 ust. 3 pkt 2 ustawy o dochodach jst).

Interpretacje RIO w zakresie podatków i opłat lokalnych nie są wiążące, ponieważ zgodnie z art. 14a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja Podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.)  tylko Minister Finansów posiada kompetencje do wydawania urzędowej, wiążącej interpretacji przepisów prawa podatkowego.

W 2010 roku do RIO w Białymstoku wpłynęło 10 wniosków o udzielenie informacji publicznej:

I. Do RIO wpłynął wniosek o przekazanie kopii uchwały Kolegium RIO dotyczącej uchwały Rady Miejskiej w Białymstoku. RIO udzieliło informacji na powyższy temat.

II. RIO udzieliło informacji na wniosek:

 1) dotyczący przekazania informacji w zakresie działalności kontrolnej gminy Białowieża:

- wyciągu z protokołu kompleksowej kontroli gospodarki finansowej gminy za okres od 1 stycznia 2001 r. do 30 czerwca 2002 r. przeprowadzonej w Urzędzie Gminy w 2002 r., załącznik nr 1 do protokołu dotyczący zadłużenia gminy Białowieża w okresie od 1 stycznia 2000 roku do dnia 30 czerwca 2002 roku, załącznik nr 30 do protokołu kontroli, wystąpienie pokontrolne z dnia 11 lutego 2003 r., odpowiedź Wójta z dnia 17 marca 2003 r. na wystąpienie pokontrolne;

- wyciągu z protokołu kompleksowej kontroli gospodarki finansowej gminy za okres od 1 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2005 r. przeprowadzonej w Urzędzie Gminy w 2006 r., wystąpienie pokontrolne z dnia 5 stycznia 2007 r. - wersja elektroniczna, odpowiedź Wójta z dnia 5 lutego 2007 r. na wystąpienie pokontrolne;

2) dotyczący przekazania informacji w zakresie działalności kontrolnej Miasta Sejny:

- protokołu doraźnej kontroli gospodarki finansowej w zakresie prawidłowości ustalonych kwot zobowiązań wymagalnych na dzień 31 grudnia 1999 r. przeprowadzonej w Urzędzie Miasta w 2000 r., wystąpienie pokontrolne z dnia 28 sierpnia 2000 r., odpowiedź Burmistrza z dnia 3 października 2000 r. na wystąpienie pokontrolne,

- wyciągu z protokołu kompleksowej kontroli gospodarki finansowej miasta za okres od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 1999 r. przeprowadzonej w Urzędzie Miasta w 2000 r., wystąpienie pokontrolne z dnia 16 stycznia 2001 r.,

- wyciągu z protokołu kompleksowej kontroli gospodarki finansowej miasta za okres od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. przeprowadzonej w Urzędzie Miasta w 2004 r., wystąpienie pokontrolne z dnia 1 lutego 2005 r., odpowiedź Burmistrza z dnia 17 marca 2005 r. na wystąpienie pokontrolne,

- wyciągu z protokołu kompleksowej kontroli gospodarki finansowej miasta za okres od 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r., przeprowadzonej w Urzędzie Miasta w 2008 r., wystąpienie pokontrolne z dnia 3 grudnia 2008 r., odpowiedź Burmistrza z dnia 7 stycznia 2009 r. na wystąpienie pokontrolne.

3) dotyczący przekazania informacji w zakresie działalności nadzorczej gminy Białowieża:

- Uchwały Składów Orzekających Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku w sprawie wyrażenia opinii o możliwości spłaty pożyczek i kredytów,

- Uchwały Składów Orzekających Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku w sprawie wyrażenia opinii o możliwości sfinansowania deficytu budżetowego,

- Uchwały Składów Orzekających Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku w sprawie wyrażenia opinii o przedłożonych przez Wójta sprawozdaniach z wykonania budżetu za poszczególne lata ,

4) dotyczący działalności nadzorczej Miasta Sejny:

- Uchwałę Składu Orzekającego Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku w sprawie

wyrażenia opinii o możliwości spłaty kredytu,

- Uchwały Składów Orzekających Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku w sprawie wyrażenia opinii o możliwości sfinansowania deficytu budżetowego,

- Uchwały Składów Orzekających Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku w sprawie wyrażenia opinii o przedłożonych przez Burmistrza sprawozdaniach z wykonania budżetu za poszczególne lata.

III. Do RIO wpłynął wniosek o przekazanie zestawień z budżetów wszystkich JST Województwa Podlaskiego za wszystkie kwartały lat 2006-2009 zobowiązań, nadwyżki/deficytu, należności, wydatków, dochodów, długu publicznego a także sprawozdań finansowych za lata 2006-2008 w rozbiciu na JST. RIO wskazało, że takowe dane znajdują się na stronach internetowych Biuletynu Informacji Publicznej Ministerstwa Finansów a pozostałe dane o które prosi wnioskodawca w formie elektronicznej nie są w posiadaniu RIO w Białymstoku.

IV. Wpłynął także wniosek o przekazanie informacji w zakresie poziomu zadłużenia samorządów Województwa Podlaskiego na koniec 2009 roku. RIO udzieliło informacji, a w części odmówiło ze względu na brak wskazania szczególnie istotnego interesu publicznego.

V. Na wniosek o przekazanie sprawozdań Rb-28S za okres 2001-2008 Gminy Białowieża i Miasta Sejny, RIO udzieliło informacji drogą mailową.

VI. Do RIO wpłynął wniosek o przekazanie rozstrzygnięć dotyczących budżetów JST 2006-2009 oraz naruszeń stwierdzonych podczas czynności kontrolnych. RIO udzieliło odpowiedzi na powyższe.

VII. Na wniosek o przekazanie informacji o uchwałach w sprawie funduszu sołeckiego oraz uchwał Kolegium RIO z tym związanych, RIO udzieliło informacji.

VIII. Do RIO wpłynął wniosek o udzielenie informacji o dochodach ogółem i zadłużeniu ogółem poszczególnych budżetów JST w/g stanu na koniec 2 kwartału 2010 roku lub na koniec roku 2009. RIO nie udzieliło informacji ze względu na brak wskazania szczególnie istotnego interesu publicznego.

IX. RIO udzieliło informacji na wniosek o podanie liczby uchwał aktów prawa miejscowego w zakresie spraw finansowych uchwalonych przez JST wraz z podległymi jednostkami organizacyjnymi wydanych w 2009 r.

X. Na wniosek o przekazanie zestawienia informacji dotyczących dochodów i zobowiązań JST w ujęciu ogólnym na koniec 2009 r., RIO udzieliło informacji w wersji elektronicznej.

         RIO w Białymstoku, na prośbę wielu instytucji dokonywała analiz poszczególnych problemów i przekazywała dane w zakresie funkcjonowania j.s.t.:

- Ministerstwo Finansów zwróciło się z prośbą o przekazanie informacji o planowanych dochodach, wydatkach, przychodach i rozchodach oraz zobowiązaniach z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz emitowanych papierów wartościowych

- PARPA, jak co roku, zwróciła się z prośbą o przekazanie danych dotyczących przeznaczenia środków uzyskanych przez j.s.t. z wydanych koncesji na sprzedaż alkoholu w 2009 r.;

- Krajowa Rada RIO wystąpiła o przekazanie danych za 2009 rok: liczby zbadanych uchwał i zarządzeń organów j.s.t., wydanych opinii dla j.s.t., przeprowadzonych kontroli, przyjętych i zbadanych sprawozdań kwartalnych i finansowych j.s.t., przesłanych zawiadomień do rzecznika DFP i posiedzeń RKO;

- Krajowa Rada RIO zwróciła się także o przekazanie szacunkowej łącznej ilości sprawozdań z realizacji art. 30a ustawy Karta Nauczyciela, otrzymanych przez RIO oraz uwagi do rozporządzenia i do sprawozdań;

- RIO w Opolu wystąpiło o przekazanie uchwał w sprawie opłat planistycznych, opłat adiacenckich, podatków lokalnych, za zajęcie pasa drogowego;

- GUS zwrócił się z prośbą o przekazanie sprawozdań zbiorczych w zakresie operacji finansowych Rb-Z, Rb-N za I, II, III kw. 2010 r. oraz Rb-Z, Rb-N, Rb-UZ, Rb-UN za IV kw. 2009 r. samorządowych osób prawnych oraz zbiorczych sprawozdań Rb-Z i Rb - N za I, II i III kw. 2010 r.;

- RIO w Katowicach wystąpiło o informacje na temat gospodarki budżetowej związków międzygminnych w tym dotyczące sprawozdawczości i nadzoru na uchwałami oraz informacji o największych projektach inwestycyjnych realizowanych z udziałem środków pochodzących ze źródeł zagranicznych w 2009 r.;

- RIO w Łodzi zwróciło się o przekazanie informacji dotyczących uchwał j.s.t. w sprawie wyodrębnienia bądź niewyodrębnienia środków stanowiących fundusz sołecki;

 - Krajowa Rada RIO zwróciła się także o przekazanie ankiet z j.s.t. dotyczących stron BIP;

- Ministerstwo Finansów zwróciło się z prośbą o przekazanie danych dotyczących zobowiązań związków międzygminnych oraz dochodów, wydatków, kwoty długu z WPF;

 - do GUS przekazano bilanse za 2009 rok jednostek budżetowych, zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych oraz związków j.s.t.;

- do Prokuratury Rejonowej w Wysokiem Mazowieckiem przekazano kopie protokołów z kontroli wraz z załącznikami;

- do Centralnego Biura Antykorupcyjnego Zarząd Postępowań Kontrolnych przekazano informacje o sposobie realizacji wniosku o kontrolę zagadnienia naliczania i egzekucji bonifikat udzielonych przy sprzedaży nieruchomości oraz klasyfikowania ich po stronie przychodów (należności);

- do Komendy Wojewódzkiej Policji w Białymstoku Wydział Do Walki z Korupcją, przekazano informacje dotyczące przeprowadzonych  kontroli w gminie wiejskiej;

-  do Prokuratury Rejonowej w Wysokiem Mazowieckiem przekazano dokumentację z kontroli przeprowadzonej w jednostce organizacyjnej gminy miejskiej;

- do Prokuratury Rejonowej w Augustowie przekazano zawiadomienie o okolicznościach mogących wskazywać na wystąpienie działań na szkodę interesu publicznego;

- do Sądu Rejonowego w Łomży II Wydział Karny przekazano kopie dokumentów  w sprawie postępowania o naruszenie dyscypliny finansów publicznych przeciwko wójtowi gminy wiejskiej, w związku z ustaleniami przeprowadzonej przez RIO;

- Komendzie Wojewódzkiej Policji w Białymstoku Wydział do Walki z Korupcją przekazano kopie akt z kontroli oraz uchwały kolegium dotyczące kontrolowanej gminy miejsko-wiejskiej;

- do Prokuratury Rejonowej w Sokółce złożono zawiadomienie o okolicznościach mogących wskazywać na wystąpienie działań na szkodę interesu publicznego;

- Prokuraturze Rejonowej w Kolnie przekazano dokumentację z kontroli przeprowadzonych w gminie wiejskiej;

- do Ministerstwa Finansów informacje dotyczące nieprawidłowości w sprawozdaniach Rb-PDP;

- Wojewodzie Podlaskiemu jako organowi dotującemu, celem podjęcia rozstrzygnięcia co do prawidłowości wykorzystania dotacji przekazano informacje na temat wykorzystania dotacji przez gminę wiejską;

- Podsekretarzowi Stanu Ministerstwa Infrastruktury przekazano kopie akt z przeprowadzonej kontroli w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Podlaskiego dot. finansowania przez Województwo Podlaskie regionalnych kolejowych przewozów;

-  NBP Oddział Okręgowy w Białymstoku zwracał się czterokrotnie o udostępnianie kwartalnych informacji o sytuacji finansowej j.s.t. w województwie podlaskim (dochodów, wydatków, zobowiązań, należności);

- NBP zwrócił się z prośbą o przekazanie danych na temat wykonanych dochodów, wydatków ogółem i w rozbiciu na oświatę i wychowanie, ochronę zdrowia, gospodarkę komunalną i ochronę środowiska, kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego oraz pomoc społeczną, zobowiązań i należności j.s.t.

         Ponadto w związku z opracowaniem raportu z działalności regionalnych izb obrachunkowych za 2009 r. :

- na potrzeby opracowania przygotowywanego przez RIO w Olsztynie przekazano informacje o stwierdzonych nieprawidłowościach w zakresie danych dotyczących naliczania subwencji i rozliczeń dotacji celowych, dane o stanie gospodarki finansowej jst oraz współpracy izb z organami państwa i innymi instytucjami;

- na potrzeby opracowania przygotowywanego przez RIO w Szczecinie przekazano dane dotyczące zbadanych sprawozdań w zakresie operacji finansowych  oraz nieprawidłowości w badanych przez Izbę uchwał;

- na potrzeby opracowania przygotowywanego przez RIO w Zielonej Górze przekazano dane dotyczące uchwalania budżetu i jego zmian;

- RIO w Poznaniu zwróciło się z prośbą o przekazanie danych dotyczących rozpatrywanych skarg na działalność organów stanowiących j.s.t.  oraz skarg wniesionych do Naczelnego Sądu Administracyjnego;

- RIO we Wrocławiu zwróciło się z prośbą o przekazanie informacji dotyczących ilości i rodzaju wydanych w 2009 r. opinii wraz z kopiami określonych rodzajów opinii;

- RIO w Katowicach zwróciło się z prośbą o przekazanie informacji na temat gospodarki budżetowej związków międzygminnych w tym dotyczące sprawozdawczości i nadzoru na uchwałami);

3. Rozpatrywanie skarg i wniosków

         Do RIO w Białymstoku w 2010 r. wpłynęło 13 skarg i wniosków na działalność organów j.s.t. Na działalność organu stanowiącego 11, w tym  9 wniosków dotyczyło unieważnienia uchwał organów stanowiących. Na działalność organów wykonawczych 2. Jedna w zakresie wykorzystania dotacji niezgodnie z przeznaczeniem, druga w zakresie innych zadań własnych gminy.

Ponadto, do RIO w Białymstoku wpłynęło 6 skarg, które przekazano zgodnie z właściwością: Wojewodzie (1), Przewodniczącemu Rady Miejskiej (3), Przewodniczącemu Rady Gminy (1), Wójtowi (1).

Omówienie zakresu wybranych skarg i wniosków

3.1. Do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku, w dniu 13 stycznia 2010 r. wpłynął wniosek Wójta Gminy W. o stwierdzenie nieważności części uchwały budżetowej Gminy W. na 2010 r., uchwalonej, na sesji Rady Gminy w dniu 17 grudnia 2009 r., w wersji innej aniżeli zakładał projekt uchwały opracowany przez Wójta.  Zdaniem wnoszącego, Rada, naruszając wyłączną kompetencję organu wykonawczego do „wprowadzania zmian w budżecie”, bez zgody Wójta, zmniejszyła środki w kwocie 250 000 zł, które były przeznaczone w projekcie budżetu na realizację zadań inwestycyjnych w zakresie przebudowy dróg. Przedmiotową kwotę Rada przeznaczyła na zakup samochodu pożarniczego dla OSP, która posiada już samochód pożarniczy w bardzo dobrym stanie.

RIO w Białymstoku poinformowała Wójta, iż przedmiotowa uchwała była przedmiotem postępowania nadzorczego, w wyniku którego Kolegium RIO na posiedzeniu w dniu 11 stycznia 2010 roku nie stwierdziło naruszenia prawa w ww. uchwale. Ponadto, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazało, iż przepis art. 179 ustawy o finansach publicznych stanowi „wyłącznie o upoważnieniu zarządu do podejmowania inicjatywy uchwałodawczej. Tymczasem kompetencję inicjatywy uchwałodawczej - podejmowanej jako przygotowanie projektu uchwały oraz jej przedstawienie organowi stanowiącemu, odróżnić należy od kompetencji do podjęcia uchwały. Kompetencje do uchwalenia budżetu gminy radzie gminy bezsprzecznie przyznaje art. 18 ust. 2 pkt 4 ustawy o samorządzie gminnym.” RIO w piśmie, przedstawiając stanowisko sądów administracyjnych, zaznaczyło, iż można skorzystać z dyspozycji art. 101 ustawy o samorządzie gminnym, który pozwala każdemu, czyj interes prawny został naruszony uchwałą organu gminy na wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Jednocześnie wnoszący został poproszony o to, by do dnia 24 stycznia 2010 roku przekazał informację o ewentualnej rezygnacji lub podtrzymaniu stanowiska. Podtrzymanie wniosku wówczas skutkowałoby wznowieniem postępowania nadzorczego w stosunku do przedmiotowej uchwały. Wójt Gminy W. nie złożył żadnej informacji.

3.2. W dniu 30 września 2010 r. do RIO w Białymstoku wpłynęła skarga Wójta Gminy B. na działalność Rady Gminy B. dotycząca niepodjęcia uchwały w sprawie zmian w budżecie na 2010 r. Zdaniem skarżącego przedmiotowa uchwała była przedmiotem obrad i głosowania na Sesji Rady 22 września 2010 roku. Nie podjęcie uchwały utrudniło realizację zadań bieżących i inwestycyjnych objętych budżetem na 2010 rok, co uniemożliwiło prawidłowe funkcjonowanie Gminy oraz podległych jej jednostek organizacyjnych, ograniczając tym samym kompetencje organu wykonawczego. W dniu 27 października 2010 roku do organu nadzoru wpłynęła Uchwała Rady Gminy w B. z dnia 21 października 2010 roku, zawierająca większość zmian, o które wnioskował Wójt gminy na sesji 22.09.2010 r. Część zmian nieobjętych Uchwałą Rady Gminy (w zakresie działu 852, rozdział 85212 § 291 oraz przeniesień wydatków działu 801) została wprowadzona do budżetu Zarządzeniem Wójta Gminy B dnia 29 września 2010 roku. Wobec powyższego wszystkie zmiany proponowane przez organ wykonawczy na Sesji w dniu 22.09.2010 r. zostały wprowadzone do budżetu roku 2010, zatem skarga na działalność Rady Gminy B. stała się bezprzedmiotowa, o czym został poinformowany skarżący.

3.3. W dniu 26 listopada 2010 roku, za pośrednictwem Podlaskiego Urzędu Wojewódzkiego w Białymstoku do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku wpłynęło pismo ze Stowarzyszenia Wspierania Edukacji i Rynku Pracy w Ł., w którym wniesiono o uchylenie Uchwały Rady Miejskiej w Ł. Nr 522/LXIX/10 oraz Uchwały Rady Miejskiej w Ł. Nr 402/LV/09 w części dotyczącej dotacji dla szkół niepublicznych z uprawnieniami szkół publicznych, których organem prowadzącym jest Stowarzyszenie Edukacji i Rynku Pracy z siedzibą w Ł. Zdaniem wnoszącego przedmiotowe uchwały naruszyły ważny interes prawny i uprawnienia do otrzymania zgodnej z przepisami prawa oświatowego dotacji na prowadzenie szkół oraz podjęte zostały niezgodnie z obowiązującym prawem.

RIO w Białymstoku, w odpowiedzi na pismo, poinformowało Stowarzyszenie Wspierania Edukacji i Rynku Pracy, iż Uchwały Rady Miejskiej w Ł. Nr 402/LY/09 oraz 522/LXIX/10 dotyczą odpowiednio budżetu Miasta Ł. na 2010 r. oraz jego zmian i były przedmiotem postępowania nadzorczego na posiedzeniach Kolegium RIO w dniach 25.01.2010 r. oraz 17 .11.2010 r. Kolegium RIO nie stwierdziło w tych uchwałach naruszenia prawa, bowiem z zapisu art. 51 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 157, póz. 1240 z późn. zm.) wynika, że zamieszczenie w budżecie jednostki samorządu terytorialnego dochodów z określonych źródeł lub wydatków na określone cele nie stanowi podstawy roszczeń ani zobowiązań jednostki samorządu terytorialnego wobec osób trzecich, ani roszczeń tych osób wobec jednostki samorządu terytorialnego. Jednocześnie RIO wskazało, iż organ nadzoru zgodnie z art.91 ust. l ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, póz. 1591 z późn. zm.) może orzec o nieważności uchwały niezgodnej z prawem w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia, w przypadku obu uchwał termin powyższy już upłynął. W takich sytuacjach ustawodawca przewidział możliwość zaskarżenia uchwały lub zarządzenia do sądu administracyjnego poprzez zawarcie zapisu art. 101 ust. l ustawy o samorządzie gminnym. Odnosząc się do wniosków zawartych w piśmie (by „zobowiązać Prezydenta Miasta do określenia wysokości kwoty przewidzianej na 1 ucznia danego typu i rodzaju szkoły zgodnie z zasadami podziału subwencji oświatowej ogólnej dla Miasta Ł. , zobowiązać Prezydenta Miasta do ustalenia wysokości dotacji dla szkół zgodnie z przepisami obowiązującego prawa oraz wyrównania należnych dotacji dla poszczególnych szkół Stowarzyszenia i dokonać zmian w projekcie uchwały budżetowej miasta na 2011 r. zgodnie z obowiązującym prawem”), RIO wskazało, iż na etapie nadzoru nie jest władna do wydawania wytycznych dla organu wykonawczego jst zarówno w przedmiocie naliczania i przekazywania dotacji jak i ujęcia odpowiednich kwot w projekcie budżetu na 2011 r., bowiem zgodnie z ustawą o finansach publicznych ( art.233 i art.238) opracowanie projektu uchwały budżetowej należy do wyłącznej kompetencji organu wykonawczego.

4. Skargi do WSA i NSA

W 2010 roku, do WSA w Białymstoku, zostało zaskarżone jedno rozstrzygnięcie Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku.

Zarząd Powiatu w B. P. złożył do Sądu, za pośrednictwem RIO w Białymstoku, skargę na rozstrzygnięcie nadzorcze Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Białymstoku podjęte w formie uchwały stwierdzającej nieważność części uchwały zarządu powiatu z [...] marca 2010 r.  w sprawie zaciągnięcia przez powiat b. drugiej transzy pożyczki w Wojewódzkim Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w B. W § 2 Zarząd Powiatu zawarł zapis: ,, z mocą obowiązującą od dnia 27 stycznia 2010 r.” czym naruszono przepisy art. 4 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz.U. z 2007 r., Nr 68, poz. 449 ze zm.), zgodnie z którym Zarządzenie powinno wejść w życie po upływie 14 dni od dnia jego ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi dłuższy termin, lub wskaże termin krótszy niż 14 dni, ale tylko w ustawowo uzasadnionych przypadkach. Skarżący wniósł o uchylenie uchwały Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w B. podnosząc, że uchwała Zarządu w sprawie zaciągnięcia przez Powiat  pożyczki nie jest aktem normatywnym, ani też „innym aktem prawnym" w rozumieniu art. 13 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych.  Po zapoznaniu się ze skargą, Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w B. w uchwale z [...] czerwca 2010 r.  działając w trybie art. 54 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchyliło wydaną przez siebie uchwałę z [...] kwietnia 2010 r. , podzielając w całości zarzuty sformułowane w skardze. Z uwagi na powyższe, WSA w postanowieniu uznało, iż postępowanie sądowo-administracyjne stało się w niniejszej sprawie bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu, albowiem ustał byt prawny przedmiotu zaskarżenia (sygn. akt I SA/Bk 303/10).

V. Działalność obsługowo - administracyjna i techniczna

           Odnośnie zadań z tego zakresu, objętych ramowym planem pracy, realizowano między innymi:

  - zapewniono obsługę administracyjną i prawną dla działającej przy RIO w Białymstoku Regionalnej Komisji Orzekającej w sprawach o naruszenie dyscypliny finansów publicznych,

 - prowadzono fundusz socjalny, sprawy kadrowe i inne osobowe,

 - instalację i optymalizację obsługi i wykorzystania nowego sprzętu komputerowego oraz nadzór techniczny nad sprzętem,

- wdrażanie nowego oprogramowania komputerowego oraz aktualizacja oprogramowania już wykorzystywanego w RIO (m.in. sprawozdania z wykonania budżetów j.s.t., systemy wykorzystywane przez WKGF),

- przeprowadzano okresowy audyt legalności oprogramowania używanego w Izbie,

- przeprowadzano instruktaż pracowników RIO w dziedzinie obsługi i korzystania ze sprzętu komputerowego i oprogramowania,

- wdrożono pakiet audytorskiego AuditPro,

- wykonywano analizy na podstawie danych z WKGF przy wykorzystaniu pakietu ACL,

- roboty ogólno-budowlane budynku siedziby Zespołu Zamiejscowego Izby w Suwałkach.

                     Załącznik nr 2

                                                                                               do Uchwały Nr I /2011                                                                       

                                                                                               Kolegium RIO

                                                                                               w Białymstoku

                                                                                               z dnia 28 marca 2011 r.

Sprawozdanie

z wykonania budżetu Regionalnej Izby Obrachunkowej

w Białymstoku za 2010 rok

Dochody

Plan – 62.000,00

Wykonanie – 62.560,52

         Na dochody składa się przede wszystkim:

-          wpływ czynszu za wynajem pomieszczeń przez Starostwo Powiatowe i Podlaski Ośrodek Doskonalenia Kadr Administracji Publicznej,

-          kary i koszty postępowania komisji orzekającej ds. dyscypliny finansów publicznych,

-          odsetki na pomocniczych rachunkach bankowych.

Wydatki

Plan – 4.926.000,00

w tym:

-          wydatki bieżące       –  4.926.000,00

Wykonanie – 4.925.843,57

w tym:

-          wydatki bieżące       –  4.925.843,57

W roku 2010 plan wydatków był zmieniany pięcioma decyzjami Prezesa RIO i trzema decyzjami MSWiA.

Szczegółowe zestawienie wydatków w układzie paragrafowym stanowi poniższa tabela:

1. Wykonanie wydatków według grup

a/ świadczenia na rzecz osób fizycznych

§ 3020  zrealizowano w wysokości : - 1.345,00 zł

b/ wynagrodzenia (§ 4010 i 4040) oraz pochodne (§ 4110 i 4112):

-          § 4010 – 3.291.562,31

-          § 4040  -   236.110,01

-          § 4110 -    509.461,54

-          § 4120 -      49.773,49

-           

W ramach § 4010 wypłacono:

-          18.051,00 zł  – nagrody jubileuszowe,

-            2.372,33 zł –  ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy

c/ odpisy na ZFŚS (§ 4440 – 66.361,25 zł),

d/ zakupy towarów i usług (§§§ 4210,4280, 4300,4360,4370,4700,4740,4750) zrealizowano w wysokości 279.260,06 zł.

 Wydatki w tej grupie obejmowały m.in.: dozór budynków w Białymstoku i Suwałkach,  opłaty za usługi zdrowotne, paliwo, prenumeratę czasopism, przesyłki pocztowe, aktualizację LEX, szkolenia pracowników, zakup materiałów papierniczych i akcesoriów komputerowych, wszelkiego rodzaju naprawy samochodów i sprzętu biurowego oraz inne wydatki rzeczowe związane z funkcjonowaniem Izby.

e/ pozostałe wydatki bieżące – 276.583,87zł obejmują:

-          delegacje służbowe, opłaty za centralne ogrzewanie, energię elektryczną, wodę, opłaty za internet, ubezpieczenie budynków i samochodów, podatki (od nieruchomości i z tytułu wieczystego użytkowania), PFRON.

f/ ryczałty i wynagrodzenia RKO, nieetatowych członków kolegium, umowy zlecenia

   - 138.479,46 zł.

g/ wydatki majątkowe:

§ 6050

plan: 21.005,00 zł                            wykonano:  21.004,36 zł

§ 6060

plan: 56.000,00 zł                            wykonanie:  55.902,22 zł

wydatkowano na:  - klimatyzatory                 -      15.494,00 zł

                            - centrala tel.               -          4.569,69 zł

                            - sprzęt komputerowy       -    35.838,53 zł

W § 6050 wystąpiły oszczędności w wysokości 3.995,64 zł   ( w stosunku do planu pierwotnego). Zaoszczędzona kwota związana była z wyborem korzystniejszej oferty na roboty budowlane. Za zgodą Ministerstwa Finansów przeniesiono tę kwotę na wydatki bieżące.

      Ogółem wydatkowano 4.925.843,57 zł, co stanowi  100,0% wykonania planu.

Zobowiązania  nie wymagalne na 31.12.2010 r. ogółem – 285.295,45 zł z tego:

-     3.801,63 zł     -  dot. zakupu energii , c.o., wody

-        311,62 zł     -  dot. opłaty z tytułu zakupu usług telefonii komórkowej

-       201,30 zł   - dot. zakupu wody pitnej

-     2.506,83 zł     -  dot. wywozu nieczystości i dozoru

-          83,00 zł  - dot. opłaty za badania okresowe

- 278.391,07 zł   -  dot. dodatkowego rocznego wynagrodzenia.

2. Zatrudnienie

* jedna osoba zatrudniona na zastępstwo

4.  Gospodarka pozabudżetowa nie była prowadzona przez RIO w Białymstoku.